معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
171«براى آنكه كسانى كه هلاك و تباه میگردند و از روى بینه و حجّت باشد و كسانى كه زنده میشوند و حیات معنوى مى‌یابند نیز از روى بینه و حجّت باشد».
عمل بعضى آن‌قدر درخشان و روشن است، كه از دائره افكار و حیطه تصوّرات خارج است؛ آن‌قدر این اعمال داراى درخشش و نور است كه دیده هر بیننده را خیره میكند؛ و آن‌قدر داراى صفا و طهارت است كه از وصول و نیل و سعه وجودى فرشتگان نیز خارج است، زیرا آن اعمال اختصاص به شیفتگان لقاء الهى، و عاشقان جمال لا یزالى و ساعیان در راه او و فراموش كنندگان غیر او هستند؛ و بنابراین چه مزدى و جزائى را میتوان براى آنان تقدیر نمود و اندازه گرفت؟ درحالى‌كه میدانیم آنان نه تنها با فكر و تصوّرات ذهنیه، و نه تنها با قلب و مُدرِكات باطنیه، بلكه با سرّ خود و با تمام وجودِ خود از عالم هستى گذشته‌اند و وجود عاریتى و مجازى را به خاك نسیان سپرده، و براى ابد فراموش نموده‌اند؛ و خیمه و خرگاه خود را در عالم ازلیت و ابدیت حضرت حقّ به اندكاك و فناى در ذات حضرت احدیت زده‌اند؛ و بنابراین غیر از خود خدا هیچ مزد و جزائى نخواهند داشت.
آن طهارت و خلوص و آن درجه از نیت ستوده و استغراق در مشاهده محبوب لا یزالى بود كه به عمل مولانا و مولى الموحّدین: أمیر المؤمنین علیه أفضل صلوات المصلّین، چنان جوهره و اصالتى داد كه با یك شمشیرى كه بر فرق عَمْرو بن عَبْدَود فرود آورد، اول ما خلق الله و صاحب مقام محمود على الإطلاق. محمّد مصطفى صلّى الله علیه و آله و سلّم فرمود: