معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
169نصب میزان‌هاى عمل و ارائه و نشر نامه عمل براى اهل اسلام است؛ پس اى بندگان خدا تقواى خدا را در پیش گیرید»!
و بنابراین، بین آیه فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً و بین آیه وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ و تنافى نیست؛ زیرا آیه اوّل راجع به مشركین و منكرین لقاء خداست؛ و آیه دوّم راجع به مؤمنانى كه اعمالشان ضعیف و سبك است، و یا به عبارت دیگر آیه دوّم عامّ است و آیه اوّل نسبت به آن، حكم مخصِّص دارد.
بارى، و از جمله چیزهائى كه موجب سنگینى میزان میشود، اخلاق خوب است.
در «كافى» از حسین بن محمّد از مُعَلّى از وَشّاء از عبد الله بن سنان از مردى از اهل مدینه از حضرت علىّ بن الحسین علیهما السّلام روایت كرده است كه: قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ مَا یوضَعُ فِى مِیزَانِ امْرِءٍ یوْمَ الْقِیمَةِ أَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلْق.1
«رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم فرمودند: در میزان كسى در روز قیامت چیزى بهتر و بافضیلت‌تر از اخلاق نیكو گذاشته نمیشود.»
در قیامت پاداش و جزا بر اساس میزان است
از مجموع آنچه ذكر شد استفاده میشود كه در روز قیامت، پاداش و جزاى مردم بر اساس میزان عمل است. و هیچ فرقه و دسته بدون ملاحظه موازین حسنات و سیئات آنها به ثواب و یا عقاب نمیرسند؛ در آن روز حَسَب و نَسَب، نقشى ندارد؛ و روابط مادّى و طبیعى برچیده میشود، و فقط بر نظام تحقّق و اصالت و واقعیت
- اصول کافى ج ٢، ص ٩٩، طبع مطبعه حيدرى