معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
163«ما از رئیسان و بزرگان طاغوتى خود پیروى و اطاعت كردیم؛ و بالنّتیجه آنان ما را از راه گمراه نمودند».
بارى، این آیات و آیات بسیارى دیگر كه در قرآن كریم وارد است، همگى دلالت دارند بر آنكه افراد مشرك و كافر و طاغى و یاغى و باغى و پیروان آنها، اصالت و وزانت ندارند؛ و قبل از وصول به مقام عزّ انوار ربوبیه میسوزند؛ و گم میشوند و نابود میگردند.
و بنابراین اعمال سیئه وزن ندارند؛ و مشركان و كافران وزن ندارند؛ و در توزین میزان چون با اصالت و واقعیت اعمال آنان را بسنجند، خفیف و سبك مى‌باشند؛ و اعمال حسنه چون اصالت دارد سنگین است؛ براى هر عمل میزانى است و لذا در آیه شریفه مَوازین به صیغه جمع آمده است؛ چنانكه در روایت وارد است: الصَّلَاةُ مِیزَانْ مَن وَفَى اسْتَوْفَى.1
نماز میزان براى ترقّى و تكامل و وصول به درجات قرب و كمال انسانیت است؛ كسى كه حقّ آن را ادا كند و آن را بتمامه بجاى آورد، و بر آن مواظبت و محافظت نماید، حقّ خود را بتمامه و كماله از آن میگیرد و به مقاصد خود از درجات قرب نائل میگردد.
و لذا در روایت صحیحه از حضرت باقر علیه السّلام از حضرت رسول الله صلّى الله علیه و اله و سلّم وارد است كه:
- اين حديث را در کتاب «المَحجَّة البَيضآء» فيض، ج ١، ص ٣٥٣ از کتاب «من لا يحضره الفقيه» نقل ميکند. و نيز در کتاب «کافى» ج ١، ص ٢٦٦ و ٢٦٧ با إسناد خود از سکونى از حضرت صادق عليه السّلام از رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم آورده است.