معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
160الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ. (آيه ١٧٦، از سوره ٧: الاعراف)
«و اگر ما مى‌خواستیم هر آینه بواسطه آیاتى كه به او داده بودیم او را بالا مى‌بردیم؛ و لیكن او به زمین گرائید و توجّه كرد، و از هواى نفس خود پیروى كرد؛ پس مثال او مثال سگ است كه اگر او را تعقیب كنى عو عو میكند؛ و اگر هم او را رها كنى عو عو میكند. اینست مثال گروهى كه آیات ما را تكذیب كردند؛ پس اى پیامبر! این حكایات و داستان‌ها را براى مردم بازگو كن كه امید است آنها تفكّر كنند.»
و چون در قیامت ارزش اعمال بر میزان قرب به حقّ تعالى است؛ و هر عملى كه مقرّب‌تر باشد وزین‌تر؛ و هر عملى كه در بُعد باشد سبك‌تر است؛ و اصولًا حسنات و سیئات بر این اساس و معیار عنوان حسنه و سیئه به خود میگیرد، بنابراین مناط ثقل و وزن در آنجا تحقّق به حقّ و واقعیت است؛ و هر عملى كه در آن این چاشنى زیاده باشد پسندیده‌تر و اصیل‌تر؛ و هر عملى كه در آن كم باشد بى‌بهاتر و فاقدارزش‌تر است.
آن عالَم عالم حیات و قدرت و علم است و عالم نور است و عالم تجرّد؛ ظلمت در آنجا راه ندارد؛ افرادى كه به اعمال سیئه مبتلا هستند و نفوسشان نفوس شیطانى شده است به آن عالم راه ندارند آنها در همان مراكز بُعد و مظاهر جهل و شقاوت كه جهنّم است گم میشوند و از بین میروند و میزانشان سبك است یا میزانى ندارند، عملى ندارند كه آنها را بالا ببرد