معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
155عباد و مؤاخذه در تقصیر است؛ چون كسى را كه خداوند درباره كوتاهى از اعمالش در مقام وقوف توبیخ كند، از آثار و تبعات آن خلاصى نیست؛ و كسى را كه خداوند مورد عفو خود قرار دهد به نجات و رهائى و فلاح فائز میگردد: و كسانى كه موازین آنها سنگین باشد، بواسطه استحقاق ثواب بیشتر، آنان از رستگارانند؛ و كسانى كه بواسطه كمىِ طاعات موازین آنها سبك باشد، كسانى هستند كه نفْس‌هاى خود را باخته و در دوزخ جاودانه مى‌مانند.
و قرآن به لغت عرب و به حقیقت و مجاز این لغت نازل شده است؛ و بر الفاظ مردم عوامّ و آنچه را كه از اباطیل در افكار و اندیشه شان مى‌آید نازل نشده است؛ (تمام شد گفتار مرحوم مفید قدّس سرّه).
مجلسى در اینجا گوید: كلام ما و نظر ما در مسأله إحباط گذشت و امّا انكار میزان به این وجوه، پسندیده نیست چون دانستى كه براى تصحیح معناى میزان، وجوهى را ذكر كرده‌اند.
آرى بعضى از روایات سابقاً ذكر شد كه دلالت داشت كه مراد از میزان معناى حقیقى آن نیست؛ و بدین جهت میتوان قائل به آن شد؛ اگرچه ممكنست كه بعضى از اخبارى كه دلالت دارند كه میزان، انبیاء و اوصیاء علیهم السّلام هستند، بر حضور آنان در پاى میزان و بر حكومت كنندگان بر میزان حمل كرد.
لیكن بعضى از احادیث را ابداً نمى‌توان تأویل نمود مگر با تكلّف تامّ؛ پس بنابراین ما به میزان ایمان مى‌آوریم و حقیقت علم به آن را به حاملین وحى و قرآن موكول مى‌كنیم؛ و با تكلّف دنبال فهمیدن