معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
151قرار دهند. كسانى كه میزانشان سنگین است در دنیا با اطمینان زیست نموده، و در آخرت سرافراز و كسانى كه میزانشان سبك است در دنیا به نكبت زندگى نموده و در آخرت نیز سرافكنده و شرمسار در قعر دوزخ خواهند بود.
ما در بحث قبل از این از معناى میزان بطور عموم، و از معناى آن در قیامت نسبت به افعال انسان بطور خصوص، مطالبى آوردیم؛ و للّه الحمد و له المنّه خوب روشن شد كه مراد از میزان نسبت به هر امّتى پیامبر آن امّت و وصى آن پیامبر و كتابى است كه باید بدان عمل كنند و در امّت آخر الزّمان میزان وجود اقدس رسول الله و أمیر المؤمنین صلوات الله علیهما و قرآن كریم است كه:
إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ* لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ. (آيه ٤٢، از سوره ٤١: فصّلت)
«این قرآن كتاب عزیزى است كه هرگز، چه نسبت به امور آینده جهان، و چه نسبت به امور و وقایع گذشته جهان، در آنچه آورده است، بطلان و تباهى بدو راه ندارد؛ و تا قیامت كتاب ابدى است كه از طرف خداوند حكیم و پسندیده صفات، بدین عالم فرود آمده است».
در كیفیت نصب میزان در روز قیامت در بین مفسّرین و متكلّمین اختلافاتى است.
مرحوم شیخ طبرسى در تفسیر «مجمع البیان» در ذیل آیه شریفه وَ الْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُ فرموده است كه در اینجا اقوالى است: