معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
133ثقل است؛ و در آن عالم ربوبى آنچه كه دست انسان را میگیرد حسنات است و سیئات در آنجا تاب مقاومت و ایستادگى را ندارند.
كسى كه اعمال نیكوى او زیاد باشد میزان او سنگین است؛ و كسى كه اعمال نیكویش كم باشد میزانش سبك است، و سیئات موجب خفّت و سبكى میزان میگردد.
آیات و روایات وارده در میزان قیامت
در كتاب «توحید» صدوق در تفسیر آیه شریفه: فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ ... از حضرت أمیر المؤمنین علیه السّلام وارد است كه:
قال: إنَّمَا یعْنِى الْحِسَابَ؛ تُوزَنُ الْحَسَنَاتُ وَ السَّیئَاتُ؛ وَ الْحَسَنَاتُ ثِقْلُ الْمِیزَانِ وَ السَّیئَاتُ خِفَّةُ الْمِیزَانِ.1
حضرت فرمودند: «خداوند از این آیه چنین اراده فرموده است كه: حسنات هم خوبى‌ها، و هم بدى‌ها را اندازه میگیرد و حسنات سنگینى میزان است. و سیئات سبكى آن است».
یعنى میزان و معیار تمام خوبى‌ها و بدى‌هائى را كه انسان در دنیا بجاى آورده است حسنات است. اعمال حسنه و اعمال سیئه انسان را با معیار و میزان عمل نیك مى‌سنجند؛ در آنجا شجاعت حَسَن یك میزان دارد، سخاوت نیكو یك میزان دارد؛ عبودیت و عفّت نیكو هر كدام یك میزان دارند؛ و تمام مراتب شجاعت انسان را از خوب و بد با آن میزان شجاعت اندازه گیرى میكنند، و تمام مراتب عبودیت انسان را از مراتب خوب و پسندیده، و یا از مراتب بد و نكوهیده با آن میزان عبودیت مى‌سنجند؛ و هكذا در تمام صفات و اخلاق و ملكات
- « توحيد» صدوق، ص ٢٦٨