معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
119در روایات وارد است كه تعبیر موازین به صیغه جمع، به اعتبار تعدّد انواع اعمال و اصناف كردار انسان است؛ و گرنه حقّ، میزان واحد است؛ و حقّ، واحد است؛ و میزان، واحد است.
و دیگر آنكه در این آیه شریفه، فقط میزان عمل رستگاران سنگین است؛ و امّا بدكاران و زیانكاران میزان عملشان سبك است؛ نه اینكه تمام افراد بشر در میزان عملشان سنگینى به درجات و مراتب مختلف بوده باشد؛ حال باید دید كه این میزان عمل چگونه است؟
آیا یك ترازو مى‌آورند و اعمال خوب را در یك كفّه میریزند؛ و اعمال بد را در كفّه دیگر؛ و آن كسى كه اعمال خوبش سنگین‌تر است سعادتمند؛ و آن كسى كه اعمال بدش سنگین‌تر است او زیانكار و خاسر و شقاوتمند است؟ اگر این‌طور بود باید بفرماید:
فمن ثقلت حسناته فأولئک هم المفلحون: من ثقلت سیئاته فأولئک الذین خسروا أنفسهم بما کانوا بآیاتنا یظلمون.
«پس كسى كه نیكوئى‌هاى او بر بدى‌ها و گناهانش غلبه كند و سنگین‌تر آید، ایشان رستگارانند؛ و كسى كه زشتى‌ها و بدى‌هاى او بر حسنات و خوبى‌هایش غلبه كند و سنگین‌تر آید، آنان زیانكارانند».
با آنكه چنین نفرموده است؛ نمى‌گوید: بهشتیان میزان عمل خوبشان سنگین است؛ و دوزخیان میزان عمل بدشان سنگین است؛ بلكه در این آیه و آیات دیگر وارد است كه رستگاران میزان عملشان سنگین است؛ و ظالمان و زیانكاران میزان عملشان سبك است؛ گویا