معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
103بهشت و دركات دوزخ همه داراى صورت است صحیح است، و نباید بگوئیم همه نفس معناست و صورت ندارد، و جملگى از باب تشبیه معقول به محسوس است؛ نه، چنین نیست.
همان طور كه انسان معانى معقوله را در خواب، به صورت مى‌بیند، اعمالش و مقاصدش و نیاتش و آرزوهایش در آن عالم خواب، به صورت مجسّم میشود؛ همینطور نماز، و روزه، و حجّ، و جهاد، و ولایت، و امانت، در آن عالم به صورت نعمت‌هاى بهشتى تجسّم مى‌پذیرد؛ و در برابر انسان جلوه‌گرى میكند.
یك وقت شما خواب مى‌بینید كه از یك كوره راهى میخواهید عبور كنید، بسیار سخت است! گرد و خاك از اطراف میریزد؛ معنایش اینست كه كه در مقصدى كه دارید موانع و مشكلات هست و رسیدن به مقصود مستلزم تحمّل صعوبت‌هاى است.
بارى، كلام مجلسى كه میفرماید كه به مجرّد استبعاد نمى‌توانیم معارف دینیه را تأویل كنیم؛ و بر معانى معقوله و محامل غیر ظاهریه حمل نمائیم، كلامى متین است؛ ولى البتّه راجع به عالم صورت است و در ملكوت اسفل؛ تمام این حرفها به جاى خود درست است. ولى مرحوم مفید هم كه میگوید: جائى كه حجّتى قائم نشده و خبر صحیحى از معصومین نرسیده است، ما باب استعمال معقول را در محسوس سدّ نمائیم، و ملتزم به بسیارى از صورت‌ها گردیم، آن هم بى وجه نیست وَ السَّلامُ عَلى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدى.
علىّ بن إبراهیم قمّى روایتى را در كیفیت صراط بر روى جهنّم