معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
98و لیكن ظاهراً مرحوم مفید با توجّه به این معنى یك معناى دقیقى را میخواهند عرضه كنند؛ و آن اینست كه در اخبار و آیات؛ معانى معقوله كه تشبیه به محسوس شده است و ما باید حتماً آن معناى معقول را بگیریم و معناى محسوس را مجرّد تشبیه بدانیم بسیار است؛ مثلًا در قرآن كریم داریم:
الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى. (آيه ٥، از سوره ٢٠: طه)
«و حقّاً كه خداوند بر روى تخت قرار گرفت و مسلّط و مسیطِر شد»؛
در تشبیه معانى معقول به محسوسات
این مسلّم از باب تشبیه معقول به محسوس است؛ زیرا خداوند جسم نیست و كرسى و تخت حكومت ندارد؛ لذا باید براى خدا تختى را مناسب با وجود بحت و بسیط و مجرّد و لا یزالى و لم یزلى خدا در نظر بگیریم؛ و آن عالم اراده و مشیت خداست؛ و كاخ امكان و عالم هستى است؛ چون همان طور كه تخت سلطنت سلطان محلّ بروز قدرت و ظهور اوامر اوست، روى آن مىنشیند، و احكام صادر میكند، و بانگ أنانیت میزند، خداوند هم بواسطه عالم مشیت و اراده بر كاخ وجود و عالم هستى تسلّط مىیابد و سیطره پیدا میكند و احكام تكوینیه و تشریعیه صادر میكند؛ پس كرسى و تخت خدا و عرش خدا عالم مشیت و اراده و قدرت اوست، و مسلّماً خداوند چنین عرشى دارد.
و یا در آیه قرآن داریم: الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ. (آيه ٧، از سوره ٤٠: غافر)
«آن كسانى كه عرش را حمل میكنند، و كسانى كه در اطراف