معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
66فناء ذات و فناء صفت است كه از هر دو عالىتر و آخرین مرحله سفر دوّم است.1
و اگر میخواهى بدین گونه تعبیر كن كه: عالم سرّ، فناء ذات اوست كه آخرِ سفر اوّل و اوّل سفرِ دوّم است و عَالَمِ خفاء مقام فناء در الوهیت است و عَالَمِ أخفاءِ مقام فناء از هر دو فناء است؛ پس در این صورت دائره ولایت تمام میشود؛ و سفر دوّم به پایان میرسد؛ و فناى او منقطع میگردد؛ و قدم در سفر سوّم میگذارد.
پس سفر اوّل عبور از عَالَمِ نَاسُوتْ و مَلَکوُتْ و جَبَروُتْ است، و سفر دوّم عبور از عَالِم لَاهُوت است؛ امّا سفر سوّم كه سفر از حقّ بسوى خلق است با حقّ، از سفر دوّم عالىتر است. بدین معنى كه سُكْر و مَحو از بین میرود؛ و با وجود فناء در حقّ و فناء در صفات حقّ و فناءِ از فناء، سالك در مقام افعال سلوك میكند و با مَحْو تامّ، باقى به بقاءِ حقّ میگردد؛ و تمام عوالم جبروت و ملكوت و ناسوت را به أعیانها و لوازمها مشاهده میكند؛ و از معارف ذات و صفات و افعال خبر میدهد2
در كیفیت اسفار اربعه
و حكیم متألّه علّامه میرزا محمّد حسن نورى فرزند حكیم
- حکيم سبزوارى در حاشيه «أسفار» طبع حروفى ج ١، ص ٢١ فرموده است: «وَ أمّا الفناءُ فله مراتبُ: المَحْوُ وَ الطّمْسُ و الْمَحق. فالمَحو فناءُ أفعالِ العبدِ فى فعلٍ الحقَ تعالى، و الطَّمسُ فناءُ صفاتِه فى صفَتهِ وَ المَحقُ فناءُ وجودِه فى وجوده».
و بنابراين مراتب فناء را بعکس مرحوم حکيم قمشه اى دانسته است. - «أسفار» طبع حروفى ج ١، حاشيه ص ١٣ به بعد
- حکيم سبزوارى در حاشيه «أسفار» طبع حروفى ج ١، ص ٢١ فرموده است: «وَ أمّا الفناءُ فله مراتبُ: المَحْوُ وَ الطّمْسُ و الْمَحق. فالمَحو فناءُ أفعالِ العبدِ فى فعلٍ الحقَ تعالى، و الطَّمسُ فناءُ صفاتِه فى صفَتهِ وَ المَحقُ فناءُ وجودِه فى وجوده».