معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
60از این منازل را وقوف بر مطلوب شمرند.
و بعضى عبور از چهار مرحله دانستهاند؛ چنانكه از بایزید بسطامى نقل شده است كه گفت: روز اوّل دنیا را ترك كردم؛ و روز دوّم آخرت را ترك كردم؛ و روز سوّم از ما سِوَى الله گذشتم؛ و روز چهارم پرسیدند: ما تُریدُ؟ چه میخواهى؟ گفتم: أریدُ أنْ لا اریدَ، میخواهم چیزى نخواهم.
و این اشاره به همان مطلبى است كه بعضى در تعیین منازل اربعه گویند: اوّل ترك دنیا؛ دوّم ترك عقبى؛ سوّم ترك مولى؛ چهارم ترك ترك.
و بعضى عوالم را پنج خواندهاند و آن را عوالم حَضَراتِ خَمس گویند؛ چنانچه در دعاى منسوب به مولى الموالى أمیر المؤمنین علیه السّلام وارد است كه:
اللَهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِى بِطَاعَتِكَ، وَ بَاطِنِى بِمَحَبَّتِكَ، وَ قَلْبِى بِمَعْرِفَتِكَ، وَ رُوحِى بِمُشَاهَدَتَكِ، وَ سِرِّى بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ؛ یا ذَا الْجَلَالِ وَ الإكْرَامِ.1
و نیز محیى الدّین عربى در ضمن صلوات خود بر خاتم الانبیاء محمّد بن عبد الله صلّى الله علیه و آله و سلّم گوید:
مُحْصى عَوالِمِ الْحَضَراتِ الْخَمْسِ فى وُجودِهِ؛ وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ.
و بعضى این عوالم پنجگانه را به عوالم طبع و مثال و عقل و سرّ و ذات تعبیر فرمودهاند.
- «بحار» طبع کمپانى ج ٦ ص ٣٩٣.