
معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
51همان كسانى هستند كه در شهوات منغمرند؛ و در مادّیات و لذائذ دنیه غوطه خوردهاند؛ ولى چون به خدا ایمان آورده، بودند لذا لنگانلنگان عبور میكنند.
در اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت
در «تفسیر قمّى» از حضرت صادق علیه السّلام روایت كرده است كه فرمودهاند:
الصراطُ أَدَقُّ مِنَ الشَّعْرِ وَ أَحَدُّ مِنَ السَّیفِ؛ فَمِنْهُمْ مَنْ یمُرُّ عَلَیهِ مِثْلَ الْبَرْقِ، وَ مِنْهُمْ مَنْ یمُرُّ عَلَیهِ مِثْلَ عَدْوِ الْفَرَسِ، وَ مِنْهُمْ مَنْ یمُرُّ عَلَیهِ مَاشِیا، وَ مِنْهُمْ مَنْ یمُرُّ عَلَیهِ حَبْواً، وَ مِنْهُمْ مَنْ یمُرُّ عَلَیهِ مُتَعَلِّقًا فَتَأْخُذُ النَّارُ مِنْهُ شَیئاً وَ تَتْرُكُ مِنْهُ شَیئاً.1
«صراط از مو باریكتر و از شمشیر تیزتر است، پس بعضى از روى آن مانند سرعت برق میگذرند، و بعضى مانند دویدن اسب؛ و بعضى از روى آن پیاده عبور میكنند؛ و بعضى به رو در افتاده و چهار دست و پاو بعضى خود را به صراط گرفته و چسبانیدهاند كه نیفتند، ولى آتش مقدارى از آنان را فرا میگیرد و مقدارى از بدنشان را وا میگذارد»
این راهها همگى راه بسوى خداست، غایة الامر نسبت به حركت نفوس مختلف، متفاوت است. و به عبارت دیگر یك راه است، غایة الامر سرعت و كندى عبور از این راه نسبت به نفوسِ مختلف متفاوت است.
اقرب راهها و اقصر و اسرع آنها صراط امام است، یعنى آن
- «تفسير مجمع البيان» طبع صيدا ج ٣ ص ٥٢٥.
