
معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
47این مطلب اختصاص به لفظ چراغ ندارد؛ لفظ چراغ یك مثال بود كه زده شد؛ تمام الفاظ از این قبیل هستند؛ در هر زبانى از السنه دنیا خواه حَضَرى و خواه بَدَوى.
لفظ صراط نیز همینطور است؛ صراط یعنى راه و چیزى كه با پیمودن آن از چیزى به چیز دیگر میتوان رسید؛ و واسطه و رابطِ بین آن دو چیز كه با حركت و سیر در واسطه، آن دو چیز با یكدیگر مربوط میشوند؛ خواه این راه طبیعى باشد یا صورى و یا مثالى و یا نَفْسَى، با انحاء و اقسام مختلفى كه در هر قسم آن میتوان تصوّر كرد؛ مثلًا فاصله رابط بین دو شهر و یا دو خانه را راه گویند؛ و فاصله رابط بین دو قطب الكتریك، و رگهاى شریانى و وریدى بدن كه خون را به قلب و از قلب به نقاط بدن میرساند، و خواندن كتاب كه راه براى تحصیل علم است؛ و سفر در دریا و صحرا براى تجارت كه راه براى كمك رساندن به خلق خدا و تهیه ما یحتاج آنهاست؛ و زراعت كه راه براى تحصیل غذاست؛ و عبادت خدا كه راه براى تقرّب بسوى اوست؛ و موت كه راه براى ورد در عالم برزخ است؛ و موت از برزخ كه راه ورود به عالم قیامت است؛ و اظهار شهادتین كه راه براى اسلام است؛ و ولایت كه راه براى ایمان است. و بالاخره براى وصول به هر چیزى اگر نیاز به واسطه اى باشد آن را راه و صراط گویند. و معلوم است كه با وجود آنكه در تمام این مصادیق معنى و مفهوم صراط صادق است و این صدق نیز صدقِ حقیقى است نه مجازى؛ ولى بدیهتاً افرادِ این معنى و مفهوم با یكدیگر تفاوت دارند؛ راه براى كرمان، غیر از راه
