معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
189بتوانند با آن دستگاه كار كنند.
حساب در ظرف علم و جهل است نه تحقق و واقعیت
این تقریب مطلب، ساده و قابل فهم براى عامّه است؛ ولى تقریب مطلب براى خواصّ چنین است كه بگوئیم: چون حساب كشف مجهول عددى است، بنابراین در ظرف جهل است؛ امّا اگر از ظرف جهل خارج شویم، آنجا دیگر حساب معنى ندارد؛ چون اگر نتیجه محاسبه براى ما مجهول باشد، إعمال قانون حساب را مىنمائیم و مثلًا میگوئیم: هشت ضرب در چهار منهاى پنج ضرب در سه میشود: هشتاد و یك ٨١: ٣ * [٥ ـ (٤ * ٨)].
و به واسطه این امر، جهل ما بر طرف شده و به این امر عالِم میشویم.
امّا آنجائى كه ظرف علم و جهل نیست، بلكه واقع و حقیقت امر است؛ آنجا حساب به عنوان حساب كه كشف مجهول عددى باشد معنى ندارد؛ در عالم خارج هر چیزى كه مترتّب بر چیز دیگر میشود عین واقعیت است هر عملى اثرى و نتیجه اى دارد كه در خارج مترتّب بر آنست؛ غذائى را كه انسان میخورد و در معده تبدیل به موادّى میشود، و در كبد تبدیل به خون میگردد، یك سلسله امور مترتّبه است، نه حساب.
هر عملى یك چیزى تولّد میكند و میزاید. و هر درختى یك میوه اى میدهد و هر میوه هم ثمرى و اثرى دارد تا برود به جلو؛ در عالَم تكوین خداوند براى هر چیزى یك اثرى خلقت فرموده است؛ و هر علتى معلولى دارد؛ انسان كه نماز مىخواند، این نماز اثرى دارد؛