
معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
158عدل یك قدرى دقیقتر و لطیفتر باشد، چون عین تحقّق است؛ و امّا عدل در مرتبه ثانى است كه انسان باید چیزى را با حقّ اندازه گیرى كند و ببیند كدام زیاد است و كدام كم؟ آن وقت معناى عدل صادق میشود.
إنَّ الْقُرْءَانَ یفَسِّرُ بَعْضُهُ بَعْضًا.1 «قرآن خودش مفسّرِ خودش مىباشد، و بعضى از آن بعضى از قسمتهاى دیگر خود را تفسیر میكند.»
حسنات ثقیل است و بالا مىرود و سیات سبك رو به پایین
میزانى كه در روز قیامت بر پا میدارند هم حقّ است و هم عدل. وزن در آنجا حقّ است یعنى حقّ وزن دارد؛ باطل وزن ندارد. و در آن آیاتى كه عنوان ثقل و خفّت آمده است؛ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ؛ در مقابل ثقل و سنگینى، خفّت و سبكى میزان است؛ مؤمنین میزانشان سنگین است و كافران سبك، هر چه بدیها و سیئات بیشتر باشد میزان سبكتر است؛ و هر چه خوبیها و حسنات بیشتر باشد میزان سنگینتر است؛ به علّت آنكه چون میزان فقط حقّ است، و با حقّ سنجیده میشود پس هر چه عنوان حقّ و تحقّق در آن بیشتر باشد سنگینتر و هر چه در آن كمتر باشد سبكتر است؛ و معلوم است كه حسنات داراى عنوان حقّ مىباشند و امّا سیئات باطلند؛ و باطل جُفاء و هَباء است؛ بى مقدار و بى ارزش است.
و این برخلاف عالم مادّه و طبع است كه چیز سنگینتر و كثیفتر بیشتر به طرف زمین و قوّه جاذبه آن جذب میشود؛ در عالم تجرّد و معنى هر چه موجودات وزینتر و اصیلتر باشند بیشتر صعود میكنند
- در «الدّرّ المنثور» ج ٢، ص ٨ از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم نقل نموده است که فرمودند: إنَّ الْقُرْءَانَ لَمْ يُنْزَلْ لِيُکذِّبَ بَعْضُهُ بَعضًا، وَ لَکنْ نَزَلَ لِيُصَدِّقَ بَعْضُهُ بَعْضًا. و نيز در «نهج البلاغه» خطبه ١٣١ (و از طبع مصر مطبعة عيسى البابى الحلبىّ با تعليقه شيخ محمّد عبده ج ١، ص ٢٥٢) وارد است که: يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ؛ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ
