
معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
157پس نتیجه آنكه كلام مفید و كلام مجلسى رحمة الله علیهما هر یك به نوبه خود حائز اهمّیت و اصالتى است و نیز هر یك به نوبه خود داراى حَزازت و منقصتى؛ و الحَمد لِلّه أوّلًا و آخراً.
در آنجا میزان عدل نصب میشود در آیه شریفه داریم:
وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ. (آيه ٤٧، از سوره ٢١: الانبياء)
«ما براى روز قیامت میزانهاى عدل و داد را قرار میدهیم؛ پس ابداً به صاحب نفسى ستم نمىشود. و اگر آن ستم به قدر سنگینى یك حبّة خَردَل (یك دانه فلفل) بوده باشد ما آن را مىآوریم؛ و ما محاسب كافى و تامّ و تمامى هستیم.»
و از طرف دیگر میفرماید: وَ الْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُ. «در آن روز وزن حقّ است.»
و از اینجا استفاده میشود كه میزانِ حقّ همان میزانِ عدل است؛ كما اینكه در بعضى از روایات هم وارد شده است كه مراد از میزان در روز قیامت میزان عدل است؛ البتّه معناى عدل با معناى حقّ یك تفاوتى دارد:
عدل یعنى چیزى را كه انسان چون با چیزى دیگر برابر كند، در آن چیز نه زیادى است و نه كمى، بلكه مساوات من جمیع الجهات است؛ و جنبه افراط و تفریط در آن نیست.
امّا حقّ یعنى عین تحقّق و واقعیت؛ و شاید حقّ مفهومش از
