
معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
156چیزى كه با بیان روشن براى ما واضح نشده است نمىرویم، و خداوند توفیق دهنده است و باید بدو توكّل نمود.1
نظریه مؤلف درباره میزان
حقیر گوید: میزان را نمىتوان انكار نمود وَ نَحْنُ نُؤْمِنُ بِهِ، و همان طور كه گفتیم بنا بر وضع الفاظ براى معانى كلّیه و عامّه با ضمیمه روایات وارده بر آنكه انبیاء و اوصیاء و كردار و منهاج آنان میزان است؛ استفاده میشود كه آن میزان متناسب با سنجش اعمال و عقائد و ملكات است؛ و باید در یك كفّهاش آن اصل ثابت و معیار صحیح و در كفّه دیگر اعمال ما قرار گیرد البتّه كفّهها و آهنگ نیز متناسب با اعمال خواهد بود؛ بنابراین ما قائل میشویم به آنكه میزان در همان معناى حقیقى خود استعمال شده است؛ نه مجازى؛ و لیكن این التزام مستلزم قول به آنكه در یك كفّه حسنات و در كفّه دیگر سیئات را بگذارند نیست.
و لازم نیست كه انبیاء و اوصیاء را نیز از حضور یافتگان در پاى میزان بگیریم؛ بلكه خود آنان میزانند ولى میزان متناسب با آن عالم و متناسب با سنجش اعمال.
و نیز ما میزان را نفس مقابله و تعدیل بین اعمال و جزاى آن نمىگیریم؛ و میزان را در مجرّد معناى عظمت و اهمّیت مجازاً استعمال نمىكنیم؛ بلكه قائل به میزانى میشویم كه در قیامت نصب میشود و یكى از مواقف قیامت است؛ ولى كیفیت آن همان طور كه ذكر شد، مانند این میزانهاى دنیوى كه با آن اجسام و اثقال را مىسنجند نمىباشد؛
- «بحار الانوار» طبع حروفى، ج ٧، ص ٢٥٢ و ٢٥٣
