معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
153وزن ندارد.
سوّم آنكه مراد از وزن ظهور مقدار عظمت مؤمن در عزّت و مقدار كافر در ذلّت است كما قال سبحانه: فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً پس كسانى كه عمل صالح كه وزن آن سنگین است، بجا آورده باشند، یعنى قدر و ارزش آنان زیاد است ایشان رستگارند، و سپس كسانى كه اعمال زشت انجام داده باشند اعمالى كه وزن و قیمت ندارد، آنان اهل زیان و خسرانند».1
كلام شیخ مفید و مجلسى رضوان الله علیهما درباره میزان
مجلسى رضوان الله علیه در «بحار» پس از نقل این مطالب از «مجمع البیان» و نقل بیان فخر رازى و بیان روایات وارده در این مقام گفته است:
شیخ مفید رحمه الله چنین گفته است كه: حساب عبارت است از مقابله بین اعمال و جزائى كه بر آنها مترتّب میگردد؛ و وقوف بنده است درباره كوتاهىهائى كه در اعمال كرده است؛ و توبیخ بر گناهانى كه انجام داده است، و حمد و تحسین نسبت به خوبىهائى كه به جاى آورده است؛ و طبق استحقاق او با او معامله نمودن.
و آنطور كه عامّه مردم مىپندارند چنان نیست كه بین بدیها و نیكىها مقابله و موازنه برقرار كنند؛ و بر حسب استحقاق ثواب و عذاب بر آنها توازن بنمایند؛ زیرا كه تحابُط بین اعمال صحیح نیست و گفتار معتزله در این باب كه قائل به تحابط شدهاند باطل است
- «بحار الانوار» ج ٧، ص ٢٤٣ و ٢٤٤؛ و «مجمع البيان» طبع صيدا، مجلّد دوّم، ص ٣٩٩، و سپس در «مجمع» فرموده است: بهترين اقوال، گفتار اوّل و از آن گذشته گفتار دوّم است؛ و ما قائل به اين مطلب شديم چون در زبان عرب اشتهار دارد که ميگويند: گفتار فلان کس موزون است و کردارش موزون است، و مراد آنست که به مقدار حاجت است و در آن زياده و نقصانى نيست و داخل در عبث و بيهودگى نيست.