معاد شناسی ج7
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هفتم از این مجموعه پیرامون «کیفیت نامۀ عمل انسان» و «کیفیت شهادت بر اعمال انسان در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای رسیدن نامۀ عمل از سمت راست و چپ • نامۀ بهشتی‌ها از جانب سعادت داده می‌شود • نتیجه اعمال انسان ملازم نفس انسان است • نامۀ عمل، عین حقیقت ملکوتی عمل است • مقرّبان و مخلَصان نامۀ عمل ندارند • مخلَصین و مقرّبین مدهوش ذاتِ حق‌اند • شاهدان بر اعمال و شرایط شهادت بر عمل • شاهدان بر اعمال از نیّت‌ها خبر دارند • شرط شهادت، احاطۀ علمیه بر پنهانی‌هاست • شهادت پیامبران، ائمه علیهم‌السلام، ملائکه، اعضاء و جوارح، زمان و مکان، جمادات، قرآن در روز قیامت و کیفیت شهادت آنها • جمادات در قیامت شعور دارند و شهادت می‌دهند • اختلاف مساجد در فضیلت، ناشی از اختلاف نور آنهاست • نورانیت زمان و مکان، تابع نورانیتِ اهل آنهاست
معاد شناسی ج7
208و نیز گوید:
از قعر گل سیاه تا اوج زُحَل *** کردم همه مشکلات گیتى را حلّ بیرون جستم ز قید هر مکر و حِیل *** هر بند گشاده شد مگر بند اجل1 گرچه بعضى رباعى فوق را به عبارت زیر از خیام نقل مى‌كنند.
از جرم حضیض خاک تا اوج زُحَل *** کردم همه مشکلات گردون را حلّ بیرون جستم ز بند هر مکر و حِیل *** هر بند گشاده شد مگر بند اجل2 و فارابى نظیر همین مضمون را گفته است. و حكیم عمر خیام گفته است:
اسرار ازل را نه تو دانىّ و نه من *** وین حرف معمّا نه تو خوانىّ و نه من هست از پس پرده گفتگوى من و تو *** چون پرده بر افتد نه تو مانىّ و نه من و فخر رازى گوید
- : همين کتاب، ص ٦٥٤.
- «رباعيّات خيّام» با مقدّمه دکتر فريد رخ روزن، طبع برلين، ص ٩٧