معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
77وَ بَعْضُهُمْ صَحَّحَ بِالتَّناسُخِ *** وَ أخْذِ جِنْسٍ کلُّ خُلْقٍ راسِخِ وَ فِرقَةٌ بِحِفْظِ أجْزا فَرْدَةٍ *** تَصیرُ ذى بِالْوَصْلِ ذاتَ وَحْدَةٍ وَ قالَ الاشْراقىُّ بِالْمِثالِ *** وَ الانْفُسُ الانْفُسُ فى الاقْوالِ1 میفرماید: «بعضى از فلاسفه تصحیح تصویر معاد جسمانى را به حلول نفس بعد از مفارقت از بدن به اجرام سماویه از افلاك یا اجرام دخانیه نموده‌اند، كه آنها محلّ صورت‌هاى آتش‌ها و نورهاى اهل جهنّم و اهل بهشت بوده باشد.
و بعضى به تناسخ تصحیح نموده‌اند، به اینكه هر یك از اخلاق‌هاى راسخ و ملكات انسان، هر نوع از انواع حیوانات را كه آن خُلق و ملكه در آن راسخ است، استخدام میكند. (مثلًا: مورچه محلّ بروز ملكه حرص، و خوك محلّ بروز ملكه شَرَه و بى عفّتى، و موش محلّ بروز ملكه سرقت است.
و تناسخ به تمام اقسامه باطل است، و برهان فلسفى براى بطلان آن اقامه مى‌شود.)
و بعضى از متكلّمین گفته‌اند كه پس از مرگ، اجزاءِ فَردة لا تتجزّى از انسان باقى ماند، و آن اجزاء را حضرت بارى تعالى در معاد بواسطه اتّصال دادن، لباس وحدت مى‌پوشاند و به صورت‌هاى
- «منظومه» سبزوارى، طبع ناصرى، از ص ٣٣٧ تا ص ٣٤١