معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
231جوهر از جهت جوهریت اكمل است و قوّتش در وجود و هستى، در ذات خود شدیدتر است، لذا ما در این حال نقل سخن مى‌كنیم در آن غایت كه او به نوبه خود نیز بسوى غایتى ـ كه او غایتِ غایت است ـ پویا و متحرّك و مشتاق است، و همینطور تا برسیم به غایتى كه دیگر در بالاى آن غایتى نیست و او غایةُ الغایات و منتهاى حرکات و نهایت رغبت‌ها و محلّ و مثواى عُشّاقِ إلهیین و مشتاقان از ذَوِى الْحاجات است.1»
این بود بیان اجمالى صدر المتألّهین در «رساله حشر»؛ و امّا بیان تفصیلى آن، هم قدرى مشكل و فهمش براى عامّه مردم سنگین است و هم چون توأم با اصطلاحات فلسفى است، لذا ما آن مطالب را در قالب ساده و به زبان ساده با اصطلاحات قرآن مجید و روایات، درآورده و براى خوانندگان محترم به سبك دیگرى بدین قسم معروض میداریم كه:
حشر و معاد براى جمیع موجودات هست حتّى براى جمادات و براى مادّه و هَیولاى اوّلیه، تا برسیم به عقول مُفارقه و ارواح عالم عِلّیین و فرشتگان مقدّس و روح اعظم، و براى فرشتگان جزئیه و نفوس انسان و شیاطین و حیوان و نباتات.
موجوداتى داریم كه از نقطه نظر قدرت و شدّتِ حیات و علم و قدرت از همه موجودات برترند، كه در لسان شرع به آنان اسماء و صفات كلّیه الهیه و روح و ملائكه مقرّب گویند، و فلاسفه به آنها
- «رساله حشر» در ضمن «رسائل ملّا صدرا» طبع سنگى، ص ٣٤١ و ٣٤٢