معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
228أجرام عِلوى یا سِفلى تعلّق دارند. و عالم آنها عالم قَدَر ربّانى و لَوح مَحو و اثبات است.
طبقه سوّم: أرواح مدبّره جزئیه و نفوس خیالیه‌اى هستند كه به أجرام سفلى دخانیه و یا ناریه تعلّق گرفته‌اند. و از این گروهند قسمتى از إنس و جنّ و شیاطین.
طبقه چهارم: نفوس نباتیه و غیر نباتیه از طبایعى كه در اجسام سارى و جارى‌اند مى‌باشند كه آنها را به حركت در مى‌آورند، و خودشان نیز بواسطه تحریكى كه آنها مى‌كنند متحرّك، و به علّت تجدّدشان در هر آنى از آنات متجدّد میگردند؛ و همین‌ها هستند كه خداوند در قرآن به آنها بدین گفتار اشاره فرموده است كه:
غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ.1
«فرشتگان غلیظ و شدیدى كه هیچگاه نسبت به آنچه خداوند به ایشان امر كرده است مخالفت نمى‌كنند و آنچه را مأمور شده‌اند بجا مى‌آورند.»
و خداوند این دسته را در این آیه با صیغه ذوى العقول یاد كرده است، زیرا همان طور كه بیان خواهد شد آنها تدبیر كننده عقلانى و تحریك كننده روحانى دارند.
و همچنین از همین طبقه هستند «زَبانِیه» و پاسداران جهنّم كه مورد امر واقع شده‌اند به این گفتار خداى تعالى:
خُذُوهُ فَغُلُّوهُ* ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ* ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها
- ذيل آيه ٦، از سوره ٦٦: التّحريم