معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
227«و بدرستى كه تحقیقاً ما خودمان زمین را با آن كسانى كه بر روى آن هستند به ارث خواهیم برد، و بسوى ما بازگشت مى‌كنند.»
و نیز مى‌فرماید: كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ1.
«و همچنان كه ما اوّل آفرینش را ایجاد و ابتدا كردیم، دوباره آن را بازگشت میدهیم.»2
«رساله حشر» صدر المتألّهین با آنكه بسیار موجز و مختصر است، حاوى خزائن علم و معرفت و از نفائس ذخائر كتب است. و علاوه بر آنكه در حاشیه كتاب «مبدأ و معاد» طبع شده است، با هفت رساله دیگر از صدر المتألّهین مستقلّا در مجموعه‌اى طبع و به نام «رسائل ملّا صدرا» معروف شده است.
طبقات پنجگانه موجودات ممكنه در كلام صدر المتألّهین
در این رساله به اثبات رسیده است كه همه موجودات أعمّ از ملائكه و انسان و جنّ و اعمّ از نباتات و جمادات، معاد و حشر دارند. ایشان در ابتداء اجمالًا موجودات ممكنه را به پنج دسته تقسیم نموده و چنین میگویند:
«طبقه اوّل: مفارقات عقلیه هستند. و عالم آنها عالم قضاء الهى است؛ و آن صورت علم خداست به انواع موجوده، و مفاتیح الغیب است كه آنها را جز خدا كسى نداند و خزینه‌هاى رحمتى است كه جز به مقدار معین و معلوم از آنجا چیزى را پائین نمى‌آورد.
طبقه دوّم: أرواح مُدبّره عقلیه‌اى هستند كه به نحوى از أنحاء به
- قسمتى از آيه ١٠٤، از سوره ٢١: الانبياء
- «أسفار» طبع حروفى، ج ٩، از ص ١٩٧ تا ص ١٩٩