معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
221معاد جسمانى از ضروریات اسلام است و قابل انكار نیست، امّا معاد مادّى عنصرى را كسى از ضروریات نشمرده است، و مرحوم صدر المتألّهین و حكیم سبزوارى نیز آن را اثبات نكرده‌اند.1
و لیكن خداوند علیم به ما عنایت فرمود و بدین طریقى كه ذكر كردیم معاد مادّى عنصرى را روى موازین برهانى مبرهن ساختیم وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ وَ لَهُ الْمِنَّةُ عَلَى نَوالِه.
حال باید دید آیا حشر و معاد براى خصوص انسان است، یا براى موجودات دیگر هم هست؟
در آیات قرآن كریم وارد است: إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ2، أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ3، إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ.4
كلام صدر المتألّهین در «أسفار» راجع به حشر همه موجودات
صدر المتألّهین راجع به معاد و حشر همه موجودات در «أسفار» چنین گوید:
مُعاد در روز قیامت مجموع نفس و بدن است
كسى كه در این اصول و قوانین ده گانه‌اى كه ما بنیان آنها را استوار و اركان آنها را مشید و محكم نمودیم و با براهین ساطعه و ادلّه قاطعه و روشن، چه در سائر كتابها و رسائل خود، و چه در این كتاب بخصوص به اثبات رساندیم تأمّل كافى و تدبّر وافى بنماید، به شرط
- از فلاسفه اسلام کسى را به خاطر نداريم که اين معاد را اثبات کرده باشد، مانند شيخ اشراق و بو على و بهمنيار و غيرهم.
- ذيل آيه ٢٨، از سوره ٣: ءَال عمران؛ و ذيل آيه ٤٢، از سوره ٢٤: النّور؛ و ذيل آيه ١٨، از سوره ٣٥: فاطر
- ذيل آيه ٥٣، از سوره ٤٢: الشّورى
- اين عبارت در شش آيه از قرآن کريم آمده است.