معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
174مى‌نمایند.1
بارى، مسائل معاد قدرى غموض و پیچیدگى دارد و با مطلب فلسفى و مجرّد براهین آن به تنهائى، اقامه آن مشكل است. و سرّ مطلب اینست كه: معاد از ماوراءِ عالم حسّ و شهادت گفتگو دارد، و براى كسانى كه به هیچ وجه من الوجوه با آن عوالم و نشآت آشنائى ندارند و صرفاً بر اساس قیاس و برهان میخواهند آن مسائل را بررسى نمایند، آسان بنظر نمیرسد؛ و لذا غالباً از مسائل عرفان و شهودات اهل شهود و مكاشفات اهل حقّ و روایات وارده از معصومین علیهم السّلام و آیات قرآنیه استمداد مى‌شود؛ و حقّاً آنها راه گشاى خوبى براى تأیید و تعیین حدود برهانیه هستند.
ورود در مسائل عقلیه اعتقادیه بدون اطّلاع كافى از علوم عقلیه خطر دارد
و براى كسانى كه از علوم عقلیه و حكمت متعالیه اسلام بهره كافى ندارند، انغمار و خوض در این مسائل بطریق استدلال و برهان خطر دارد؛ چون مانند متكلّمین نتائج ادلّه آنها عقیم؛ و به عوض پاسدارى از عقائد حقّه شیعه و اسلام و حفظ و حراست آنها از گزند آفات مُلحدین و مغرضین و معاندین، آن اصول متقنه و حقّه و واقعیه را بطور سخیف و بى بنیان و بدون بنیادى معرّفى مى‌كنند؛ و در نتیجه با طرح این مسائل غامضه و عدم كفایت فكرى آنان، موجب بى اعتقادى مردم و اهل دقّت مى‌شوند.
صدر المتألّهین میفرماید: «براى اهل نظر و بحث در امر معاد اثباتاً و نفیاً، مباحثات و مشاجراتى از دو طرف پیش آمده است كه
- «أسفار» طبع حروفى، ج ٩، ص ٢٠٢ تا ص ٢٠٥