معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
172آن دو، عالم تامّى خواهند بود؛ همچنان كه در زبان شریعت به هر یك از آنها اطلاق عالم شده است: إنَّ لِلَّهِ سُبْحانَهُ عالَمَینِ الدُّنْیا وَ الآخِرَةَ. «از براى خداوند سبحانه و تعالى دو عالم است: دنیا و آخرت.»
و نیز از چیزهائى كه واضح میكند گفتار به این را كه آخرت از جنس این عالم نیست، آنست كه: آخرت نشأه‌اى است باقى كه انسان در آن با خداوند تكلّم میكند، و این عالم نشأه‌اى كهنه و خراب است كه اهلش فانى و ذوات اهلش هالك و نابودند و به آنها نظرى نمى‌شود. و البتّه اختلاف لوازم دلالت بر اختلاف ملزومات دارد.
و امّا مكالمه انبیاء با خداوند تعالى و مخاطبه سید الرّسل صلّى الله علیه و آله و سلّم در شب معراج با خداوند، از جهت ظهور سلطان آخرت و غلبه ان نشأه بر این نشأه بوده است، كه بر دلهاى آنان سیطره داشت.
و از چیزهائى كه دلالت بر این مرام میكند گفتار خداى تعالى است: وَ نُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ؛ چون این كلام صریح است در اینكه نشأه آخرت غیر از نشأه دنیاست)1
- از روشن‌ترين و واضح‌ترين آياتى که دلالت دارد بر آنکه آخرت در عَرْض دنيا نيست بلکه در طول آن و در باطن دنياست، آيه هفتم، از سوره ٣٠: الرّوم است: يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ. «کفّار و اهل غفلت از حيات دنيا، ظاهرى را دانسته‌اند. و ايشان از آخرت غفلت نموده‌اند.» چون از قرينه تقابل- که آخرت را در قبال ظاهر حيات دنيا قرار داده است- استفاده ميشود که آخرت باطن حيات دنياست.