معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
171بطورى كه دنیا با آخرت در یك ریسمان كشیده نشده باشند و خانه واحدى مجموع آنها را تشكیل نداده باشد، تا اینكه در این صورت، دنبال مكان آنها گشتن غیر صحیح باشد؟
تو میدانى که از این دو فرضیه، حقّ با فرضیه و شقّ دوّم است؛ مگر اینكه مراد از وحدت دو عالم در اینجا قسم دیگرى از وحدت بوده باشد؛ چون عوالم و نشآت در قوام و معنى متداخل در یكدگر هستند، امّا در امتداد و وضع چنین نیستند؛ با آنكه هر كدام از آنها به تنهائى عالم تامّى هستند.
آیا نمى‌بینى كه اهل عالم بر این قول اتّفاق دارند كه میگویند: «این عالم و آن عالم» بر حسب آنچه از أسلاف و نیاكان، این گفتار را به میراث برده‌اند؛ و اگر بنا بود كه مجموع آن دو، عالم واحدى مى‌بود، البتّه این گفتار باطل بود. و نمى‌توان گفت كه: این گفتارشان مانند گفتار دیگرشان است كه میگویند: عالم عناصر و عالم افلاك و عالم حیوان؛ چون این نوع گفتارها براى تشبیه و از راه مجاز است.
زیرا اگر هر یك از دنیا و آخرت عالم تامّى نبودند، در عالم وجود عالم تامّى یافت نمى‌شد؛ چون مجموع این دو عالم در سلك و رشته واحد كشیده نمى‌شوند؛ مگر آنكه یكى از آنها باطن دیگرى، و آن دیگرى ظاهر اوّلى بوده باشد ـ همچنان كه به آن اشاره رفت ـ و این گفتار دیگرى است كه در آن پیچیدگى است.
و چون با وجود مباینت هر یك از آنها با دیگرى در وجود، نمى‌شود عالم دیگرى شامل هر دوى آنها شود، پس لا محاله هر یك از