معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
170طلب مكان نمودن براى عالمى كه تامّ و تمام است باطل است
و سرّ این مطلب آنست كه: مكان هر چیز بحسب نسبت آن چیز و اضافه آن چیز با چیز دیگرى كه در وضع با آن مباین، و در اضافه و نسبت، خارج از آن بوده باشد مقرّر میگردد؛ و خارج از این عالم چیزى كه با او هم‌جنس بوده باشد نیست، و گرنه عالم تامّ و تمامى نخواهد بود؛ و نیز داخل آن چیزى كه از جمیع آن جدا باشد هنگامى كه من حیث المجموع در نظر گرفته شود ـ متصوَّر نیست.
و چون این عالم را تامّ و كامل فرض نمودیم، دیگر نه از داخل آن و نه از خارج آن نمى‌توان به آن اشاره حسّیه كرد، پس أین و وَضع (یعنى مكان و نسبت با چیزى) ندارد.
و بر همین اساس معلّم الفلاسفه حكم فرموده است كه: عالم بتمامه مكان ندارد.
و از اینجا روشن شد كه: عالمى كه تامّ و تمام است دیگر طلب مكان براى آن نمودن باطل است.
و این مغالطه دعواى مكان، از قیاس جزء بر كلّ و اشتباه میان ناقص و كامل ناشى شده است.
دنیا و آخرت هر كدام عالمى تامّ هستند
و بر فرض كه از این مطلب بگذریم و از این برهان عالى فرود آئیم، اگر پرسنده‌اى چنین بپرسد که: آیا دار آخرت و دار دنیا هر دو در سلك واحد به رشته درآمده‌اند، و در ریسمان واحد، سر و ته هم بسته شده‌اند و مجموع آن دو، عالمى واحد هستند تا در این صورت دنبال مكان براى آنها بودن صحیح باشد؛ یا اینكه هر یك از آنها عالمى بتمامه هستند و در ذات و جوهره با یكدیگر مباینت دارند،