معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
166تُحْشَرُونَ1.
«و بدانید كه حقّاً خداوند بین انسان و بین نیتش و ادراكش حائل مى‌شود و فاصله مى‌شود، و حتماً و حقّاً بسوى او محشور خواهید شد.»
يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِراعاً ذلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنا يَسِيرٌ2.
«روز بازپسین روزى است كه زمین بسرعت از احاطه بر آنها بشكافد، و این حشر و جمع‌آورى مردم بر ما آسان مى‌باشد.»
شبهه عدم گنجایش حشر بدنهاى غیر متناهى در جرم محدود زمین، و جواب صدر المتألّهین از آن
بعضى از اشكالاتى كه بر معاد جسمانى نموده‌اند اینست كه: مقدار جرم زمین و حجم آن معین و مشخّص است و این مقدار با تعیین فرسنگ اندازه گیرى شده است و حتّى به میل و ذراع نیز محدود گردیده است، و از طرفى تعداد نفوس غیر متناهى هستند؛ بنابراین، این مقدار جرم محدود گنجایش حشر بدنهاى غیر متناهى از آن را ندارد.
مرحوم صدر المتألّهین از این اشكال اینچنین پاسخ داده است كه: «جواب حقّ با استفاده از اصولى كه گذشت اینست كه اعتبارى به خصوصیت بدن نیست، و تشخّص انسان و آنچه كه در شخص محشور اعتبار دارد مطلق جسمیت است، هر جسمیتى كه بوده باشد. و بدن انسان در آخرت از نفس انسان برحسب صفاتى كه دارد بوجود مى‌آید، نه اینكه نفس انسان از مادّه بحسب
- ذيل آيه ٢٤، از سوره ٨: الانفال
- آيه ٤٤، از سوره ٥٠: ق