معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
162مثل اینها.
و امّا ثانیاً، زیرا در این صورت دیگر قیامت، عالم آخرت نیست بلكه عالم دنیاست، و غایت نیست بلكه مُغَیا است؛ چون آخرت نشأه دیگرى است كه در طول دنیاست، و غایت هر چیزى كمال آن چیز است، و كمال نفس به آنست كه عقل گردد، و كمال صورت طبیعیه به آنست كه صورت صرف و خالص از جهات قوّه شود، و صورت دنیویه تبدیل به صورت برزخیه، و صورت برزخیه تبدیل به صورت اخرویه گردد؛ همچنان كه شرحش گذشت.
و امّا ثالثاً، چون لازمه‌اش آنست كه حقّ تعطیل شود و از رسیدن حقّ به مستحقّ آن منع به عمل آید؛ زیرا كه میدانیم بر اجزاء مادّیه استعدادات قبول صورت‌هاى مختلف و گوناگونى جارى و طارى میگردد، و استدعاءِ صادق همانست كه با زبان استعداد گویا باشد، و لازمه گفتار متكلّمین این مى‌شود كه حقّ متعال حقّ استعدادات را ندهد، با آنكه خود، بندگان خود را از تعطیل حقوق نهى نموده است.
و امّا رابعاً، به دلیل اینكه اكثر شبهات وارده بر معاد جسمانى مثل شبهه تناسخ و شبهه آكل و مأكول و شبهه عدم وفا نمودن موادّ به نفوس غیر متناهیه و أمثال این شبهات، همه بنا بر این قول است.
و نیز غیر از آنچه گفتیم و شمردیم در زوایاى این مسأله و این گفتار چیزهائى از اشكالات و ایرادات پنهان و مختفى است.1»
- «شرح منظومه» سبزوارى، طبع ناصرى، ص ٣٤١