معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیه‌السلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
126از تعلّقات نمود، به عالم مفارقات عود خواهد كرد.
بسیارى از اكابر حكماء و مشایخ عرفا و جمعى از متكلّمین قائل به هر دو قسم معاد شده‌اند
و بسیارى از اكابر حكماء، و مشایخ عرفاء، و جمعى از متكلّمین مانند حجّة الإسلام غزالى و کعبى و حَلیمى و راغِب اصفهانى، و بسیارى از اصحاب ما امامیه مانند شیخ مفید و شیخ أبى جعفر طوسى و سید مرتضى و علّامه حِلّى و محقّق خواجه نصیر الدّین طوسى رضوان الله تعالى علیهم أجمعین، قائل به هر دو قسم از معاد شده‌اند.1
به جهت آنكه استدلال نموده‌اند كه: نفس انسان مجرّد است و به بدن بازگشت میكند.
و جمهور نصارى و تَناسُخیه نیز به همین قول معتقدند، الّا اینكه فرق در آنست كه محقّقین از مسلمین و پیروان آنها معتقدند كه: ارواح حادث هستند، و به بدن، نه در این عالم بلكه در عالم دیگر، عود مى‌كنند. امّا تناسخیه معتقدند كه: ارواح قدیم هستند و به بدنها در
حکیم سبزواری: قول متین و استوار قول به معاد جسمانی و روحانی است (ت)
- قول متين و استوار همين است، چون انسان عبارتست از نفس و بدن، و اگر ميخواهى بگو: از عقل و نفس؛ بنابراين براى بدن کمالى است و مجازاتى است و براى نفس نيز کمالى و مجازاتى است؛ و همچنين براى نفس و قواى جزئيّه او کمالات و غاياتى متناسب با خود او خواهد بود، و براى عقل و قواى او که کلّى است نيز کمالى و غايتى است. و چون اکثر مردم با غايات روحانيّه عقليّه سر و کارى ندارند، درباره آنها بنا به قول کسانى که ميگويند: معاد فقط روحانى است، مستلزم تعطيل خواهد شد؛ و بنا به قول کسانى که ميگويند: معاد فقط جسمانى است، درباره گروه اقلّ از خواصّ و اخصّ از مردم مستلزم تعطيل خواهد شد- حکيم سبزوارى قدَّس الله سِرَّه. (تعليقه)