
معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیهالسلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
معاد شناسی ج6
75این ملخّص كلام فارابى بود بنا به نقل خواجه نصیر الدّین.1»
شیخ شهاب الدّین سُهرَوَردى این فرضیه را پسندیده؛ و فرموده داراى اشكالى نیست، بر اینكه روح تعلّق گیرد به یك بدن در افلاك. و افلاك هم به قدرى بزرگ است به خصوص فلك الافلاك كه آن را فلك اطلس و فلك محدِّد نیز گویند.
اعتراضات ملّا صدرا (ره) بر كلام فارابى
صدر المتألّهین شیرازى (ره) از كلام شیخ إشراق تعجّب كرده است، و گفته است:
من تعجّب دارم از بعضى از كسانى كه به فقه معارف الهیه، و به استشراق از انوار ملكوتیه موصوفند مثل صاحب «تَلویحات»، كه با وجود آنكه توغّل شدید در ریاضات حكمتیه دارند و به وجود عالمى دیگر بین دو عالم معتقدند، چگونه در كتاب «تلویحات» گفتار بعض علماء را در اینكه ممكن است اجرام سماویه موضوع و محلّ براى صور متخیله طوائفى از اهل سعادت و یا اهل شقاوت بوده باشد، تصویب نموده و قبول كرده است.2 ـ انتهى.
و بنابراین صدر المتألّهین شیرازى (ره) كلام فارابى را قبول نكرده است، و در كتب خود و در دو موضع از «أسفار» اعتراضات بسیارى بر این فرضیه دارد: از جمله لزوم تناسخ به سبب تعلّق نفوس به جرم فلك، و از جمله إباء فلك از تأثّر از علّتهاى غریبه، و از جمله عدم صیانت و حفظ اجرام دخانیه از تفرّق و تبدّد و فساد، و از جمله عدم
- «شرح منظومه» سبزوارى، طبع ناصرى، ص ٣٣٧
- همان مصدر، ص ٣٣٨؛ و «أسفار» طبع حروفى، ج ٩، ص ٤٠
