معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیهالسلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
مرتب سازی:
معاد شناسی ج6
68ادامه میدهد.
این بود كلام بو على؛ و عرض شد كه عدم اقامه برهان براى معاد جسمانى مبتنى بر عدم تحقیق و اثبات تجرّد قوّه خیال و عالم برزخ است، و بطور كلّى مبتنى بر عدم قبول عالَم مثال مجرّد است؛ و امّا اگر عالم مثال را پذیرفتیم، هیچ إشكالى دیگر در بین نخواهد بود؛ عالم صورت یعنى عالم مثال.
ملتذّاتى كه نفس در عالم مثال پیدا میكند همان ملتذّات عالم صورت است، و میتواند از بدن جدا شود و پیوسته آن صورت را انسان با خود داشته باشد.
اشعار حكیم سبزوارى (ره) درباره معاد روحانى
و راجع به همین معاد روحانى، حكیم سبزوارى قَدّس اللهُ نفسَه میفرماید:
إنَّ الَّذى بِالْعَقْلِ بِالْفِعْلِ انْتُقى *** فَهوَ لِعالَمِ الْعُقولِ مُرْتَقى (١) مِنْهُ یصیرُ عالَماً عَقْلیا *** بِهِ یضاهِى عالَماً عَینیا (٢) وَ هَیئَةُ الْوُجودِ بِالشَّراشِر *** تَزینُهُ کالاوَّلِ فى الآخِرِ (٣) کوْناً أشَدّیةً أضْعَفیة *** خالَفَ وَ الْمَهیةُ الْمَهیهْ (٤) فَالْعالَمُ الاکبَرُ کانَ حاویا *** کأنْ غَدا کلٌّ لَهُ مَرآئیا (٥)1 ١ ـ از میان عقول، آن عقلى كه از قوّه به مقام عقلِ بالفعل انتخاب و اختیار میشود، آن عقل بعد از موت و مفارقت از بدن، به عالَم عقول بالا میرود.
٢ ـ و بعضى از اقسام عقل بالفعل، عالَم عقلىّ میگردد كه
- «منظومه» سبزوارى، طبع ناصرى، ص ٣٢٩ تا ٣٣١