معاد شناسی ج5
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد پنجم از این مجموعه پیرامون «تتمۀ حقیقت عالم قیامت و وقایع آن» و «حقایق ملکوتی عالم قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • در قیامت، موجودات با ربطِ خود به خدا، ظهور دارند • در قیامت حقیقت توحید، ظهور می‌یابد • اعراض از یاد خدا موجب نابینایی در قیامت است • پنهانی جنبۀ وجه‌الخَلقی و ظهور جنبۀ وجه‌اللهی در قیامت • اگر انسان نفس را معالجه کند وجهۀ الهی موجودات را در دنیا می‌بیند • معاد بازگشت به خدا و شهود وجه‌اللَه است • در قیامت، مؤمنان تحت تجلیات جمالیه و کافران تحت تجلیات جلالیه‌اند • قیامت در عرض عالم نیست بلکه به آن احاطه دارد • برزخ و قیامتِ انسان در خود اوست • در قیامت در عین نور و اشراق، کفار و فجّار محجوبند • نور آخرت را باید از دنیا با خود برد • انکار معاد توسط مادیون مبتنی بر اصول علمیّه نیست • شرحی از داستان اصحاب کهف
معاد شناسی ج5
53در صورت اوّل معنى چنین میشود: هر چیز فانى است جز وجه خدا؛ و در صورت دوّم: هر چیز فانى است جز وجه آن شى‌ء. و در هر دو صورت معنى صحیح است؛ چون وجه شى‌ء در مقابل خود شى‌ء كه فانى است و آن باقى مى‌ماند، همان وِجهه باطن اشیاء و جنبه ربط آنها با خداست كه در حقیقت همان وَجْهُ اللهِ است. ولى از نقطه نظر جِناس عبارتى، چون در جمله سابق لا إِلهَ إِلَّا هُوَ آمده است و این هُوَ مرجعش اللَّهِ است لذا مناسب است كه ضمیر وَجْهَهُ نیز به همان الله باز گردد.
و این آیه نمى‌فهماند كه همه اشیاء هلاك میشوند و در آینده دستخوش فنا و بوار واقع میگردند مگر وجه خدا، بلكه دلالت دارد بر آنكه تمام موجودات فانى و هالك‌اند؛ فعلًا فانى و هالك‌اند.
چون هالِكٌ از مشتقّات است و مشتقّات در خصوص مَن تَلبَّسَ بِالمَبدَإ حقیقتند. و در سواى آن بالاخصّ در مضارع و استقبال استعمالش مَجاز، و بدون نصب قرینه، عبارت را بر آن نمى‌توان حمل نمود.
پس مُهرِ بَوار و بطلان و هلاكت به مفاد این كریمه فعلًا بر تمام موجودات زده شده، و موجودات در عین هستى، نیست و باطلند.
و بر همین مفاد است آیه مباركه:
كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ* وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ.1
فَانٍ یعنى فعلًا فانى هستند نه آنكه در زمان آینده لباس فنا در بر
- آيه ٢٦ و ٢٧، از سوره ٥٥: الرّحمن