معاد شناسی ج5
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد پنجم از این مجموعه پیرامون «تتمۀ حقیقت عالم قیامت و وقایع آن» و «حقایق ملکوتی عالم قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • در قیامت، موجودات با ربطِ خود به خدا، ظهور دارند • در قیامت حقیقت توحید، ظهور می‌یابد • اعراض از یاد خدا موجب نابینایی در قیامت است • پنهانی جنبۀ وجه‌الخَلقی و ظهور جنبۀ وجه‌اللهی در قیامت • اگر انسان نفس را معالجه کند وجهۀ الهی موجودات را در دنیا می‌بیند • معاد بازگشت به خدا و شهود وجه‌اللَه است • در قیامت، مؤمنان تحت تجلیات جمالیه و کافران تحت تجلیات جلالیه‌اند • قیامت در عرض عالم نیست بلکه به آن احاطه دارد • برزخ و قیامتِ انسان در خود اوست • در قیامت در عین نور و اشراق، کفار و فجّار محجوبند • نور آخرت را باید از دنیا با خود برد • انکار معاد توسط مادیون مبتنی بر اصول علمیّه نیست • شرحی از داستان اصحاب کهف
معاد شناسی ج5
209نیست؛ غیرى نیست.
در آنجا انسان مى‌فهمد كه:
لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ.1
تفسیر آیه: وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
حضرت استاد ما علّامه طباطبائى مُدَّ ظِلّه در تفسیر فرمایش حضرت سجّاد: مُسْتَقِلًّا بِعَظَمَتِهِ وَ قُدْرَتِهِ فرموده‌اند: «این كلام آن حضرت تفسیر «بودن عرش خدا بر روى آب» است و براى آن شواهدى از كتاب است كه دلالت دارد بر آنكه آب اشاره است به منبع هر حیات و قدرت و عظمت. و بر روى آن آب اگر نقوش زده شود و صورت بندى گردد، موجودات ظهور پیدا مى‌كنند؛ و چون نقوش از بین رود همه محو و نیست میگردند و عرش خدا دوباره به روى آب بر میگردد.2»
این معناى وَ یعِیدُ عَرْشَهُ عَلَى الْمَآءِ است، كه موجودات برمیگردند و عظمت و علم و قدرت خدا را مى‌یابند.
بارى، تمام این مطالب براى اقرار و اعتراف انسان است كه خداوند عظیم و قدیر یكى است و هیچ موجودى در حكومت مطلقه او دخل و تصرّفى ندارد. نه اینكه استقلال در عظمت و قدرت را در اوّل بَدأ خلقت دارا بود و سپس در هنگام معاد و بازگشت موجودات نیز دارا مى‌شود، و در این بین كه نقوش كائنات به ظهور پیوستند و ماهیات لباس وجود پوشیدند، او از قدرت و عظمتش كاسته شد و از
- ذيل آيه ١٦، از سوره ٤٠: غافر
- رساله خطّى علّامه طباطبائى در «معاد» ص ٢٧