معاد شناسی ج4
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد چهارم از این مجموعه پیرامون «حقیقت عالم قیامت و وقایع آن» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • علائم پیدایش قیامت • بحثی دربارۀ ماهیت ذوالقرنین • بحثی دربارۀ یأجوج و مأجوج • ولایت مطلقۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام برای عامۀ مردم ظهور ندارد • نفخ صور و زنده شدن مردگان • بیان معانی عوالم غیبی از بابِ تشبیه معقول به محسوس است • کیفیت نفخ صور اسرافیل، و مرده و زنده شدن • صیحه برای مردم دنیا، و نفخ صور برای اهل برزخ است • مخلَصین، کسانی‌اند که در اثر نفخ صور نمی‌میرند • بندگان مخلَص خدا، وجه خدا هستند، و حقیقت آنها در ملک و ملکوت سیطره دارد • انبیاء و ائمه متحقّق به اسماء‌اللَه هستند • کیفیت عبور اولیای خدا از مراحل و عقبات پس از مرگ • دوستی‌های غیر‌خدائی در قیامت تبدیل به دشمنی میشود • معنای وجه‌الله و وجه موجودات
معاد شناسی ج4
284و حضرت امام سجّاد زین العابدین علیه السّلام در مناجات خود به درگاه حضرت ربّ العزّه عرض میكند:
أُنَاجِیكَ یا مَوْجُودُ فِى كُلِّ مَكَانٍ، لَعَلَّكَ تَسْمَعُ نِدَائِى الدّعاء.1
من با تو در سرّ و نهان مناجات دارم اى خدائى كه در هر مكانى موجود هستى!
معلوم است كه مكان، ظرفِ وجود خدا نیست؛ بلكه مراد همان وجه خداست كه در هر مكانى موجود است و با هر موجودى معیت دارد و حقیقت و باطن آن است.
و بنا بر آنچه سابقاً در آیات نفخ صور ذكر كردیم:
فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ.
فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ.
و با تطبیق و مقارنه آنها با این آیات كه وجه خدا را كه همان جنبه باطنى و ملكوت هر چیز است استثناء فرموده، معلوم و روشن میشود كه مراد از مَنْ شاءَ اللَّهُ وجه الله است و وجه خدا مرگ و بوار ندارد، و هر كس به مقام وجه اللهى برسد یعنى از خودیت خود كه جنبه خلقى و دعوت به نفس و أنانیت و استكبار اوست بیرون آید و در ذات و صفات خدا فانى شود، او متحقّق به وجهُ الله شده و براى او هلاكت و مرگ نیست.
- اين فقره، صدر دعاء حزين است که شيخ در «مصباح المتهجّد» طبع سنگى، ص ١١٦ در ضمن ادعيه بعد از نماز وتر آورده است.