معاد شناسی ج4
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد چهارم از این مجموعه پیرامون «حقیقت عالم قیامت و وقایع آن» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • علائم پیدایش قیامت • بحثی دربارۀ ماهیت ذوالقرنین • بحثی دربارۀ یأجوج و مأجوج • ولایت مطلقۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام برای عامۀ مردم ظهور ندارد • نفخ صور و زنده شدن مردگان • بیان معانی عوالم غیبی از بابِ تشبیه معقول به محسوس است • کیفیت نفخ صور اسرافیل، و مرده و زنده شدن • صیحه برای مردم دنیا، و نفخ صور برای اهل برزخ است • مخلَصین، کسانی‌اند که در اثر نفخ صور نمی‌میرند • بندگان مخلَص خدا، وجه خدا هستند، و حقیقت آنها در ملک و ملکوت سیطره دارد • انبیاء و ائمه متحقّق به اسماء‌اللَه هستند • کیفیت عبور اولیای خدا از مراحل و عقبات پس از مرگ • دوستی‌های غیر‌خدائی در قیامت تبدیل به دشمنی می‌شود • معنای وجه‌الله و وجه موجودات
معاد شناسی ج4
279باطن را وجهه الهیه و وجه الله گویند.
«وجه» به معناى نشان دهنده و ارائه دهنده ذات موجود است. مثلًا وجه انسان بهترین و عالى‌ترین عضو اوست كه نمایشگر و نشان دهنده اوست كه از آن به سیما و صورت نیز تعبیر مى‌كنند. و وجه عمارت نماى جلو ساختمان است كه با مشخّصاتى از سائر ساختمانها امتیاز دارد. و وجه مَركب‌ها و سیارات و سائر چیزها نیز بهترین عضو از اعضاء نشان دهنده آن مركب و سیاره است.
و وجوه این موجودات از انسان‌ها و حیوان‌ها مختلف است؛ زیرا بر اساس و زیربناى اختلاف آفریده شده‌اند، و معیار و میزان اختلاف نیز در وجوه آنان مشهود است.
در حقیقت وجه الله
و وجهُ الله كه این موجودات را به وجود آورده و لباس هستى در تن آنها كرده است واحد است، چون خدا واحد است. و حیات و علم و قدرتى كه افاضه میكند واحد است، و كیفیت ربط این موجودات با عالم باطن واحد است.
مقدار حیات و علم و قدرت در موجودات مختلف است، ولى إعمال قدرت و علم و حیات در ذات الهیه براى ایجاد موجودات مختلفه مختلف نیست. خداوند براى آفرینش خورشید قدرت بیشترى إعمال نكرد تا براى آفرینش یك قطعه از كرات بسیار كوچكتر، و براى خلقت كوه الوند علم و قوّه بیشترى بكار نبرد تا براى خلقت یك قطعه سنگ، و نیز براى خلقت فیل و پشّه، و براى آفرینش اوّلین و عالى‌ترینِ موجودات امكانیه حضرت محمّد بن