معاد شناسی ج4
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد چهارم از این مجموعه پیرامون «حقیقت عالم قیامت و وقایع آن» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • علائم پیدایش قیامت • بحثی دربارۀ ماهیت ذوالقرنین • بحثی دربارۀ یأجوج و مأجوج • ولایت مطلقۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام برای عامۀ مردم ظهور ندارد • نفخ صور و زنده شدن مردگان • بیان معانی عوالم غیبی از بابِ تشبیه معقول به محسوس است • کیفیت نفخ صور اسرافیل، و مرده و زنده شدن • صیحه برای مردم دنیا، و نفخ صور برای اهل برزخ است • مخلَصین، کسانی‌اند که در اثر نفخ صور نمی‌میرند • بندگان مخلَص خدا، وجه خدا هستند، و حقیقت آنها در ملک و ملکوت سیطره دارد • انبیاء و ائمه متحقّق به اسماء‌اللَه هستند • کیفیت عبور اولیای خدا از مراحل و عقبات پس از مرگ • دوستی‌های غیر‌خدائی در قیامت تبدیل به دشمنی می‌شود • معنای وجه‌الله و وجه موجودات
معاد شناسی ج4
245است؛ و لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللهِ الْعَلىِّ الْعَظیمِ.»1
معناى این روایات و دسته عظیمى از روایات دیگر كه غالباً در «اصول كافى» باب الحجّة آورده شده است اینست كه حقیقت اسم قادِر، اسم عالِم، اسم قیوم، اسم رحیم، اسم رؤوف و سائر اسماء پروردگار را اگر بخواهیم بدانیم، باید آنها را در اینها پیدا كنیم.
چون وجودشان مندكّ در ذات شده و آن اسماء در اینان تجلّى نموده، و بنابراین در عالم وجود هر جا تماشا كنیم اینها هستند، زیرا وجه خدا هستند؛ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ. «به هر جا روى خود را بگردانید آنجا وجه خداست.»
و علّت این حقیقت آنست كه در هیچیك از عوالم ملك و ملكوت، هیچ موجودى لباس وجود در تن نمى‌كند مگر آنكه از جنبه وجهُ‌اللهى باید به او افاضه شود. و ربط هر موجود با پروردگار خود بوسیله همان جنبه وجه اللهى است، و اگر آن وجه نباشد همه موجودات معدومند.
اگر امام نباشد زمین فرو مى‌رود
و بر همین اساس روایاتى داریم كه دلالت دارد بر آنكه: لَولَا الْحُجَّةُ لَسَاخَتِ الْأرْضُ بِأَهْلِهَا. «اگر امام و حجّت نباشد، زمین مردم روى خود را در كام خود فرو مى‌برد.»
در این باره مرحوم كلینىّ در «كافى» روایاتى با إسناد متّصل خود از ائمّه طاهرین صلوات الله علیهم أجمعین روایت میكند.2
- همان مصدر، ص ٣٨٢
- «اصول کافى» ج ١، ص ١٧٨ و ١٧٩