
معاد شناسی ج3
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد سوم از این مجموعه پیرامون «ارتباط عالم ماده با عوالم ملکوتی، خصوصاً عالم برزخ» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • بقای استکبار مانع از وصول به حقائق • روحیۀ مقدّسمآبی ناشی از استکبار و خودپسندی است • گشایش قبر مؤمن، تابع نورِ چشم معنوی اوست • علت عدم رجوع اهل برزخ به دنیا • امید عفو برای مستضعفینی که راه وصول به حقائق را ندارند • وجوب هجرت به دارالإسلام و حرمت سکونت در بلاد کفر • عقاب دائمی، اختصاص به مکذّبین دارد • کیفیت ارتباطِ عالم برزخ با عالمِ طبع و قبر • سیر تکاملی موجودات مادّیّه به موجودات مجرّده • تأثیر اسماء الهیه در امور تکوینی • علل فشار قبر • نزول ارواح به دنیا به صورت پرنده، از باب تمثیل است • گوشمالیِ مؤمنینِ گناهکار در برزخ • تجسّم مَلَکاتِ انسان در قبر • تجسّم ولایت به نیکوترین صورت در عالم قبر • ملکوت برزخی انسان، در برزخ با او قرین است
معاد شناسی ج3
160لیكن آقا جمال خونسارى در شرح این حدیث گفته است:
این كلام مؤید چندین اصل از اصول حكما میتواند شد، نهایت نسبت آن به آن حضرت صلواتُ الله و سلامُه علیه ثابت نیست، بلكه گمان فقیر اینست كه كلام یكى از حكماء بوده كه بعضى از براى ترویج آن نسبت به آن حضرت داده، و اللهُ تعالَى یعلم.1
این حقیر روزى در محضر استاد گرامى ما علّامه طباطبائى مدَّ ظلُّه عرض كردم: آقا جمال خونسارى درباره این حدیث تشكیك كرده است.
ایشان فرمودند: كدام كس غیر از أمیر المؤمنین علیه السّلام میتواند چنین سخن گوید؟ آیا أبو حنیفه؟ آیا حسن بصرى؟ و ما تا قرن چهارم ابداً در تاریخ، كسى را یاد نداریم كه به این معانى آشنا شده و بتواند چنین عبارتى گوید غیر از أمیر المؤمنین علىّ بن أبى طالب علیه السّلام ـ انتهى عین عبارات ایشان.
نفس كلّیه الهیه ملكوتیه در حدیث أعرابىّ
٩ ـ حدیث أعرابى كه از حضرت أمیر المؤمنین علیه السّلام درباره نفس سؤال نمود.
فَقَالَ عَلَیهِ السَّلَامُ: أَىَّ الانْفُسِ تَسْأَلُ؟
فَقَالَ یا مَوْلَاىَ! هَلِ النَّفْسُ أَنْفُسٌ عَدِیدَةٌ؟
فَقَالَ عَلَیهِ السَّلَامُ: نَفْسٌ نَامِیةٌ نَبَاتِیةٌ وَ حِسِّیةٌ حَیوَانِیةٌ وَ نَاطِقَةٌ قُدْسِیةٌ وَ إلَهِیةٌ كُلِّیةٌ مَلَكُوتِیةٌ.
«حضرت در پاسخ گفتند: از كدام نفس پرسش میكنى؟
- «شرح غُرَر و دُرَر» آمُدى، جلد ٤، ص ٢٢١
