
معاد شناسی ج3
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد سوم از این مجموعه پیرامون «ارتباط عالم ماده با عوالم ملکوتی، خصوصاً عالم برزخ» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • بقای استکبار مانع از وصول به حقائق • روحیۀ مقدّسمآبی ناشی از استکبار و خودپسندی است • گشایش قبر مؤمن، تابع نورِ چشم معنوی اوست • علت عدم رجوع اهل برزخ به دنیا • امید عفو برای مستضعفینی که راه وصول به حقائق را ندارند • وجوب هجرت به دارالإسلام و حرمت سکونت در بلاد کفر • عقاب دائمی، اختصاص به مکذّبین دارد • کیفیت ارتباطِ عالم برزخ با عالمِ طبع و قبر • سیر تکاملی موجودات مادّیّه به موجودات مجرّده • تأثیر اسماء الهیه در امور تکوینی • علل فشار قبر • نزول ارواح به دنیا به صورت پرنده، از باب تمثیل است • گوشمالیِ مؤمنینِ گناهکار در برزخ • تجسّم مَلَکاتِ انسان در قبر • تجسّم ولایت به نیکوترین صورت در عالم قبر • ملکوت برزخی انسان، در برزخ با او قرین است
معاد شناسی ج3
159از آنها ظاهر فرمود.
و انسان را با نفس ناطقه آفرید كه اگر آن نفس را به دو بال علم و عمل تزكیه كند و رشد دهد، پس آن نفس ناطقه با گوهرها و جواهر علّتهاى نخستینش مشابه خواهد شد.
و اگر مزاجش را معتدل سازد و از صفات متضادّه دورى جسته، طریق عدل و وسط را بپوید، پس با هفت آسمان مستحكم مشاركت خواهد نمود.»
این حدیث شریف را كه از دُرَر و غُرَر كلمات أمیر المؤمنین محسوب میشود و در بین اعلام و بزرگان از فنّ فلسفه و عرفان حاوى نكاتى عمیق و جهاتى رشیق است، مجلسى رحمةُ الله علیه در تاسع «بحار» كه در احوالات أمیر المؤمنین علیه السّلام است از «مناقب» ابن شهرآشوب ذكر كرده است. و ابن شهرآشوب این حدیث را شاهد آورده است براى آنكه أمیر المؤمنین علیه السّلام از تمام فلاسفه ارجح بوده است. و لذا به دنبال این حدیث، كلام بو على سینا را براى تأیید مطلب آورده است كه او گفته است:
لَمْ یكُنْ شُجاعاً فَیلَسوفًا قَطُّ إلّا عَلىٌّ عَلَیهِ السَّلامُ.1
و حكیم سبزوارى (قدّه) در «شرح منظومه» در غُرَرٌ فى إثْباتِ أنَّ أوَّلَ ما صَدَرَ هُوَ الْعَقْلُ در بحث الهیات بالمعنى الأخصّ آورده است.2
- تاسع «بحار» کمپانى، ص ٤٦٤
- «شرح منظومه» ناصرى، ص ١٨٥
