معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بیفائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیایخدا • لازمۀ پیروی از اولیایخدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود میروند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
مرتب سازی:
معاد شناسی ج2
160دو چیز دیگر را برزخ گویند.
و چون عالمى كه انسان پس از مردن در آنجا بسر مىبرد، فاصله ایست بین عالم دنیا و قیامت، آنرا عالم برزخ گویند.
خصوصیات عالم برزخ
حال براى آنكه خصوصیات عالم برزخ قدرى روشن شود، ناچار باید توضیح بیشترى در این باره داده شود.
بین این عالَم كه عالم جسم و جسمانیات است ـ كه فعلًا در آن زندگى مادّى خود را مىگذرانیم ـ و بین عالم اسماء و صفات الهى، دو عالم است: یكى عالم مثال و دیگرى عالم نفس.
عالم مثال را عالم برزخ، و عالم نفس را عالم قیامت نیز گویند. و انسان تا از این دو عالم نگذرد به مقام اسماء و صفات الهیه نخواهد رسید؛ كما اینكه انسان تا از عالم برزخ نگذرد به عالم قیامت نمىرسد.
و به مقام اسماء و صفات كلّیه الهیه نمىرسد مگر آنكه از نفس و قیامت عبور كند. و مراد از قیامت در اینجا قیامت كبرى است؛ چون دو قیامت داریم: یكى قیامت صغرى، و آن عبارت است از مردن و وارد در عالم برزخ شدن؛ و بر همین اصل رسول الله صلّى الله علیه و آله و سلّم فرمود: مَنْ مَاتَ فَقَدْ قَامَتْ قِیامَتُه «هر كس بمیرد قیامت او بر پا شده است.»1
- اين حديث را صدر المتألّهين در «تفسير سوره أعلى» ص ٣٦٤، از طبع حروفى؛ و در «تفسير سوره سجده» ص ٨٨، از طبع حروفى آورده است. و اصل آن در «إحيآءُ العلوم» باب المَوت، ج ٤، ص ٤٢٣ است که گويد:- وَ رَوَى أنَسٌ عَنِ النَّبىِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ [وَ ءَالِهِ] وَ سَلَّمَ: إنَّهُ قالَ: الْمَوْتُ الْقيامَةُ؛ فَمَنْ ماتَ فَقَدْ قامَتْ قيامَتُهُ.