معاد شناسی ج1

مى‌گردد و به تمام اقسام فعّالیتها در زمین قادر مى‌شود، و خلاصه آنكه از نقطه نظر حیات دنیوى به نقطه اوج میرسد كه ناگهان در عین آنكه ابداً بر ذهنش خطور نمى‌كند كه مرگ او میرسد، مرگ او را در مى‌یابد؛ عزرائیل مى‌آید و طومار حیات او را چنان در هم مى‌پیچد و آثار و خصائص او را به باد فنا مى‌دهد كه‌ كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ‌، گوئى اصلًا چنین شخصى نبوده و به‌هیچ‌وجه در زمین اقامت نكرده و سكونت نداشته است.

 در این آیه مباركه خدا مى‌فرماید: أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً؛ امر ما در شب یا روز مى‌رسد و حیات را پایان مى‌دهد. پس معلوم مى‌شود كه پایان حیات در دنیا به امر خداست، و امر خدا مال خداست و در نزد خداست و همان اجل مسمّى است.

 پس، از بین رفتن عمر و آمدن اجل، مترتّب است بر اجل مسمّى و امر الهى؛ او وقتى بیاید به این اجل خاتمه میدهد و براى انسان به‌هیچ‌وجه مهلتى نیست.

اجل دنیوى و اجل مسمّى یك حقیقت است به دو وجه‌

 از اینجا كیفیت دو اجل واضح و روشن مى‌شود: اجل دنیوىِ زمانى همین مدّتى است كه دوران عمر آدمى را تشكیل میدهد و با طىّ زمان طىّ مى‌شود، و نحوه وجودش تدریجى و بالاخره از بین میرود و با فوت آدمى مهلتش سر مى‌آید. أجل مسمّى اجل عند الله و امر الهى است كه در عالمِ زمان نیست و بوار و هلاك او را در نمى‌یابد، بلكه پیوسته در نزد خداست و ثابت است و بر اساس آن اجل این اجل دنیوى پى ریزى مى‌شود.