معاد شناسی ج1
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد اول از این مجموعه پیرامون «رابطه باطنی دنیا و آخرت» و «حرکت انسان به سوی باطن دنیا» سخن به‌میان آمده است. مهمترین مباحث این مجلّد: • فرق مؤمن و کافر در پیروی از عقل و حسّ • معنای زینت و غرور بودن دنیا • دنیا، ظاهر حیات و آخرت، باطن آن است • علت ترس از مرگ • اشتیاق به مرگ، شاخص مؤمن • معنای دنیای مذموم • راه بهشت، صبر در ناملایمات است • مرگ و خواب از یک مقوله‌اند، با شدّت و ضعف • در حال خواب با بدن مثالی هستیم • عمل فرشتگانِ قبض روح و ملک الموت، عین عمل خداست • کیفیت قبض روح افراد مختلف، از مؤمن و کافر و ستمگر • قبض روح و مشاهدات در حال مرگ، با باطن است • مرگ، تطهیر و تزکیه است • در آخرت، متاع عبودیت و تقویٰ خریدار دارد
معاد شناسی ج1
209خطاب مرحمت كردیم.»
و نسبت مِلكیت به افراد انسان داده است؛ مانند بسیارى از آیات قرآن كه در آنها لفظ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ و یا أَيْمانُهُمْ استعمال شده است، و مانند: وَ ما مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ1
جمع بین إسناد قرآن فعل را به خدا و به مخلوقات، و عدم تناقض در آن
و از همین قبیل است آیات مورد بحث كه نسبت قبض روح را در عین آنكه صرفاً بخود داده است به ملك الموت و سائر ملائكه قبض ارواح داده است.
عیناً مانند خورشید كه در آئینه بزرگى بدرخشد و از آن آئینه به آئینه‌هاى كوچكترى كه متعدّد و كثیر بوده منعكس گردد، در این حال نور و تشعشع اوّلًا و بالذّات اختصاص به خورشید دارد و ثانیاً و بالعرض به این آئینه‌ها انتساب پیدا مى‌كند.
اراده ازلى حضرت حقّ در ملك الموت ظهور پیدا مى‌كند و از او به یكایك از ملائكه قبض روح بر حسب اختلاف آنها در قبض روح مؤمن و كافر و منافق و عادل و فاسق كه به أشكال و صور مختلفه‌اى هستند ظاهر میگردد. پس این ظهورات در طول هم قرار دارند نه آنكه در عرض هم مجتمع گردند و سپس بالاستقلال یا بالاجتماع قبض روح كنند. ملك الموت مظهر اسم القابض یا المُمیت است و فرشتگان دگر مظاهر جزئیه این اسم هستند.
در كتاب «احتجاج» شیخ طبرسى (ره) روایتى را بسیار مفصّل
- قسمتى از آيه ٥٠، از سوره ٣٣: الاحزاب