اللَه شناسی ج2

ایجابی و سلبی. و هر چیزى که این‌طور باشد حتماً مرکب از ایجابی (ثبوت خودش براى خودش) و سلبی (نفى غیرش از آن) خواهد بود.

 این امر نتیجه مى‌دهد که هر هویتى که چیزى از آن سلب شود مرکب است. و منعکس مى‌شود به عکس نقیض به آنکه: ذاتى که بسیط الحقیقه باشد چیزى از آن سلب نمى‌شود.

 و اگر مى‌خواهى بگو: بَسیطُ الْحَقیقَةِ کلُّ الأشْیاءِ. «چیزى که بسیط الحقیقه است جمیع چیزها مى‌باشد.»

 و البتّه نباید غفلت کنى که این قضیه حملیه (یعنى حمل اشیاء بر بسیط الحقیقه) از قبیل حمل شایع صناعى نیست. چون در حمل شایع (مثل کلام ما: زید انسان است، و زید قائم است) محمول که بر موضوعش حمل مى‌شود با هر دو جهت ایجابى و سلبى است که ذاتش از آن دو تا ترکیب یافته است.

 و اگر حمل شود چیزى از اشیاء بر بسیط الحقیقه از جهت آنکه مرکب مى‌باشد، در این صورت صادق است بر او حتّى از جهت سلبیه خود؛ پس مرکب مى‌شود درحالى‌که آن را بسیط الحقیقه فرض نموده‌ایم؛ هَذا خُلْفٌ‌ (این خلف است).

 لهذا محمول بر صرف الوجود فقط باید جهات وجودیه اشیاء باشد؛ و اگر مى‌خواهى بگو:

 او واجد جمیع کمالات است؛ و یا او مهیمن و مسیطر بر جمیع کمالات است. و از همین قبیل مى‌باشد حمل مشوب بر صرف، و حمل محدود بر مطلق.»¹

 حکیم متألّه حاج ملّا هادى سبزوارى (أعلى اللَهُ درجتَه) نیز تعلیقه‌اى‌