اللَه شناسی ج2

 و همچنین ممکن نیست فرض مغایرت و بینونت بین صفات ذاتیه‌اش؛ مثل علم و حیات و قدرت. زیرا که این‌گونه فرض، مى‌کشاند به سوى وجود حدودى در داخل ذات که آنچه در داخل هر حدّى است، در خارج آن یافت نشود. لهذا ذات و صفات متغایر و متکثّر مى‌شوند و خداوند حدّ مى‌خورد.

 و این‌همه، مطالبى است که خود وثنیین بنا بر آنچه را که از معارفشان نزد ماست بدان اعتراف دارند.

 و از جمله چیزهائى که ابداً شک بدان نمى‌تواند راه پیدا کند در نزد کسانى که اثبات «اله» سبحانه مى‌نمایند، اگر بدان تفطّن کنند؛ آن مى‌باشد که: خداوند سبحانه موجودى است که فى حدّ نفسه بذات خود ثابت مى‌باشد. موجودى بدین صفت، غیر او نیست‌. و جمیع صفات کمالیه‌اى که دارا مى‌باشد عین او هستند و زائد بر وى نیستند؛ و نه بعضى از صفاتش زائد بر بعضى صفات دیگر.

 بنابراین، خداوند ذات او بعینها علم و قدرت و حیات است.

 بناءً على هذا، خداى تعالى أحدىُّ الذّاتِ و الصّفات مى‌باشد؛ یعنى او بذاته در وجودش واحد است، هیچ چیز در قبال وى نیست مگر آنکه به وى موجود است نه مستقلّ در وجود. و واحد است در صفاتش یعنى در آنجا نمى‌تواند صفت حقیقى موجود باشد مگر آنکه عین ذات اوست؛ فهو الذى یقهر کل شى‌ء لا یقهره شى‌ء.

 و اشاره بدین مطالب، تنها جهتى است که خداوند سبحان را بر آن داشت که‌ ﴿اللَهُ﴾‌ سبحانه را به‌ ﴿الْواحِدُ الْقَهَّارُ﴾ توصیف نماید؛ آنجا که فرمود: ﴿أَمِ اللَهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ﴾. یعنى خداى تعالى واحد مى‌باشد لیکن نه واحد عددى که چون چیز دگرى به او اضافه گردد، دو تا بشوند. بلکه واحدى است که امکان ندارد صفتى در برابرش فرض شود مگر آنکه آن صفت عین اوست؛ و نه ذاتى‌