اللَه شناسی ج2

است. نیست حکم مگر از خداوند. امر کرده است که شما پرستش منمائید مگر ذات اقدس او را! اینست دین و آئین استوار و با اساس؛ و لیکن اکثریت مردم نمى‌دانند.»

تفسیر علامه (قدّه) در آیه:﴿أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ﴾

 حضرت استادنا العلّامه برَّد اللَهُ مَضجعَه در تفسیر این دو آیه چنین آورده‌اند:

 «قوله تعالى: ﴿يا صاحِبَيِ السِّجْنِ أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ﴾.

 لفظ خَیر بر حسب وزن، صفت است از کلامشان که گفته‌اند: خارَ یخیرُ خِیرَةً: إذا انْتَخبَ و اختارَ أحدَ شَیئَینِ یتَردَّدُ بَینهُما، مِن حَیثُ الفعلِ أو مِن حیثُ الاخذِ بِوَجهٍ‌.

 «یعنى انتخاب کرد و اختیار نمود یکى از دو چیز را، که از جهت انجام دادن و یا از جهت گرفتن به وجهى از وجوه، تردید داشت.»

 بنابراین، خیر از آن دو تا، آنست که از جهت مطلوبیت بر دیگرى فضیلت دارد و لهذا متعین مى‌باشد که باید آن را گرفت. خَیر الفِعلَین‌ آن مطلوبى مى‌باشد از آن دو که متعین است بدان قیام نمود، و خیر الشَّیئَین‌ آن مطلوبى مى‌باشد از آن دو که باید بدان اخذ کرد.

 مانند خیر المالَین‌ از جهت تمتّع به آن، و خیر الدّارین‌ از جهت سکناى آن، و خیر الإنسانَین‌ از جهت مصاحبت با وى، و خیر الرّأیین‌ از جهت اخذ به آن، و خیر الإلهین‌ از جهت عبادت وى.

 و از اینجاست که اهل ادب ذکر کرده‌اند که‌ خیر در اصل‌ أخْیر أفعل تفضیل بوده است. و لیکن در حقیقت آن صفت مشبّهه مى‌باشد که بر حسب معنى مادّه، افاده أفعل تفضیل را از مادّه فضل در قیاس و قاعده مى‌دهد.¹