اللَه شناسی ج2

 چون لفظ «احد» فقط در جائى استعمال مى‌شود که فرض امکان تعدّد را از برابرش مى‌زداید. گفته مى‌شود: ما جاءَنی أحَدٌ. «احدى در نزد من نیامد.» و بدین عبارت نفى مى‌کند که یک نفر و نیز دو نفر و نیز اکثر از دو نفر نزد او نیامده‌اند.

 و خداوند مى‌فرماید: ﴿وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ [فَأَجِرْهُ‌]﴾¹.

 «و اگر احدى از مشرکین از تو پناه بخواهد او را پناه بده!»

 این گفتار شامل یک نفر و دو نفر و جماعت مى‌شود و از حیطه حکمش عددى خارج نمى‌باشد.

 و خداوند مى‌فرماید: ﴿أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ﴾.²

 «یا احدى از شما از محلّ براز نمودن (غائط کردن) بازگشت.»

 این طرز سخن شامل یک تن و بیشتر مى‌شود و از آن کسى بیرون نمى‌تواند بود.

 بناءً على هذا، استعمال لفظ احد در کلام خدا: ﴿هُوَ اللَهُ أَحَدٌ﴾، در جمله اثباتیه بدون جمله نفى، و بدون تقیید آن به اضافه و یا تقیید آن به وصف، مى‌رساند که هویت خداى تعالى به حیثیت و کیفیتى مى‌باشد که فرض هر گونه هویت مماثلى را از وى دفع مى‌کند و بر کنار مى‌دارد؛ چه آنکه واحد بوده باشد یا کثیر. بنابراین به حسب فرض صحیح با قطع نظر از حال او در خارج محال مى‌باشد.

 و بدین سبب است که خود را خداوند اوّلًا توصیف نمود به آنکه وى‌ صَمَد است؛ یعنى موجود توپُرى که جوف ندارد و مکانى خالى از او نیست، و ثانیاً به آنکه او ﴿لَمْ يَلِدْ﴾ است (نزائیده است)، و ثالثاً به آنکه او ﴿لَمْ يُولَدْ﴾ است‌