اللَه شناسی ج2

که مقابل اوست نسبت دارد، همه را نفى مى‌کند. خواه وحدت عددیه باشد مانند فرد واحد از نوعى که اگر به ازاى آن فرد دیگرى فرض شود، دو تا خواهند شد. زیرا این فرد در تحت سیطره و قهّاریت حدّ خودش مى‌باشد؛ آن‌گونه حدّى که فرد دیگرى که مسلوب است از آن این‌گونه حدّ، و در قبال این فرض شده است، این را حدّ مى‌زند و تحدید بدین خصوصیت مى‌نماید.

 و یا وحدت نوعیه یا جنسیه و یا هر گونه وحدت کلّیه‌اى که منسوب به کثرتى از سنخ خودش باشد؛ نظیر انسان که نوع واحدى است مضاف و منسوب به انواع کثیره حاصله از آن و از فرس و بقر و غنم و غیرها. زیرا انسان طبیعتش مقهور مى‌باشد به حدّى که آن را محدود مى‌نماید بدان حدّ، نظیرهاى آن از انواع دگر.

 بنابراین، از آن جهت که خداوند تعالى را چیزى مقهور نمى‌کند در چیزى از ذاتش و صفاتش و افعالش البتّه، و اوست قاهر بر فراز هر چیز، و در هیچ امرى که راجع به او باشد محدود نمى‌باشد؛ لهذا وى موجودیست که شائبه‌اى از عدم ندارد، و حقّى است که بطلانى عارضش نمى‌گردد؛ و اوست زنده که مرگ در او نمى‌آمیزد، و اوست علیم که جهل به سوى او کم‌کم راه پیدا نمى‌نماید، و اوست قادر که عجز بر او فائق نمى‌آید، و اوست مالک و مَلِک (صاحب اموال و صاحب اختیار در نفوس) بدون آنکه چیزى بتواند در مِلکیت و در مُلکیت وى راه یابد، و اوست عزیز که ذلّت بر دامنش نمى‌نشیند، و هکذا.

 بر این اساس، خداوند از هر کمالى که فرض شود، محض آن را دارد (یعنى بدون اندک شائبه و خلط و مزج با عدم و نقصان).

 و اگر میل دارى در این حقیقت قرآنیه تفهّم و تعقّل و تفقّه بیشترى را بدست آورى، فرض کن یک‌ «امر متناهى» و یک‌ «امر غیر متناهى» را غیر از آن. در این صورت این‌چنین مى‌یابى که غیر متناهى محیط مى‌باشد به متناهى، به‌