اللَه شناسی ج2
جلد دوم از مجموعۀ «اللهشناسی» تألیف ارزشمند علامه آیتالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی ـ قدّسسرّه ـ بوده که پیرامونِ «تفسیر معنای لقاء خدا و نقد منکرین آن» و «معنای حقیقی وحدت شخصیه وجود» با قلمی روان و شواهدی متقن به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. اهم مباحث این مجلّد: • منکرین لقاء خدا زیانبارترینِ مردماند • تنزیه صرف خداوند، موجب تعطیل اوست • غیر از طریق «لقاء الله» همۀ راههای شناخت خداوند، کج و معوج و تاریک است • با انکار لقاء خداوند، اساس دین و شریعت فرو میریزد • عظمت مقام توحیدی امیرالمؤمنین علیهالسلام • لقاء خداوند به چشم دل است نه چشم سر • ادراک توحید حقیقی جز به کشف و شهود میسّر نیست • در منطق قرآن هر گونه وجود و آثار وجود، در خدا منحصر است • وجود حقتعالی جمیعِ موجودات را در خود فانی میکند • قرآن صریحاً وحدت حقتعالی را بالصّرافه میداند • معنای تشخّص وجود: لا هُوَ الا هُو • ردّ کتاب «الأخبار الدخیلة» که توقیعِ وارد در ماه رجب را رد کرده است
مرتب سازی:
اللَه شناسی ج2
207بر سرشان آمد؛ و از این به بعد هم همینطور است.1»
بحث عمیق «المیزان» در حقیقت توحید متّخذ از قرآن
حضرت استاد علّامه طباطبائى قدّس اللَه سرّه در پیرامون معنى توحید در قرآن بحثى بسیار جالب در واحد بالصّرافه بودن ذات حقّ تعالى فرمودهاند. و چون حاوى مطالب بسیار عمیق حِکمى و براهین مستدلّ فلسفى و متّکى به آیات قرآنیه مىباشد، چقدر تناسب دارد ما عین آن را در اینجا حکایت نمائیم:
کلامٌ فى مَعْنَى التَّوْحیدِ فى الْقُرْآنِ:
انسان بحثکننده متعمّق در معارف کلّیه شک نمىآورد که مسأله توحید از جهت غور داراى دورترین بُعد، و از جهت تصوّر و ادراک مشکلترین مسائل، و از جهت حلّ و رسیدن به نتیجه پیچیدهترین نواحى را در بر دارد. زیرا سطح تعقّل و ادراکش از مسائل عامّه عامیهاى که افهام بدان دسترسى دارد، و از قضایاى متداولهاى که نفوس بدان آشنائى و الفت دارد و دلها آن را مىشناسد؛ بالاتر و رفیع المنزله و عالىمقامتر مىباشد.
و مسألهاى که اینچنین بوده باشد، عقلها در ادراک آن و تصدیق به آن با هم اختلاف پیدا مىکنند؛ به جهت آنکه افراد انسان در اثر تنوّع فکرى که فطرت انسان بر آن سرشته گردیده است از ناحیه اختلاف افرادش، از سبب بُنیه جسمیه و مؤدّى شدن این به اختلاف اعضاء ادراکى او در اعمالش، و سپس تأثیر آن در تفهّم و تعقّل از جهت تیز ذهنى و کند هوشى، و از جهت استوارى و مرغوبى، و ردائت و پستى، و از جهت استقامت اندیشه و انحراف؛ داراى اختلافى چشمگیر هستند.
اینها امورى است بدیهى و در آن تردید راه ندارد. قرآن در مواضعى از آیات کریمهاش این اختلاف را مقرّر داشته است:
- «الميزان فى تفسير القرآن» ج ٦، منتخباتى از ص ٧١ تا ص ٨١